Pehlevi, İran yönetiminin Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Katar, Kuveyt, Umman, Ürdün, Irak ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkelerine yönelik saldırgan politikalar izlediğini iddia ederek bu durumun kabul edilemez olduğunu belirtti.

Açıklamasında İran rejiminin yaklaşık yarım yüzyıldır bölgede “kaos ve kan dökülmesine” yol açtığını ileri süren Pehlevi, Suriye’de Beşşar Esad yönetimine verilen destek, Lübnan’da Hizbullah’ın güçlenmesi ve Yemen’de Husilere verilen destek gibi gelişmeleri örnek gösterdi.

Reza Pehlevi, İran halkının rejime karşı ağır bedeller ödediğini savunarak, ülkede siyasi bir değişim yaşanması halinde geçiş sürecine liderlik etmeye hazır olduğunu dile getirdi.

Pehlevi, Arap ülkelerine de çağrıda bulunarak olası bir geçiş hükümetini tanımalarını ve İran ile yeni bir sayfa açmak için iş birliği yapmalarını istedi.

Pehlevi, İran’ın gelecekte bölgesel ilişkilerini “ideoloji ihracatı yerine karşılıklı saygı ve ortak çıkarlar temelinde” kurması gerektiğini savunarak ülkenin küresel ekonomiye yeniden entegre edilmesi gerektiğini ifade etti.

Pehlevi ayrıca İran’da kurulacak yeni yönetimin amacının genişleme politikaları değil, ülkenin yeniden inşası ve halkın refahını artırmak olacağını söyledi. Pehlevi, daha önce de İran'a haçlı seferi yapılmasını istemişti.

Partinin Siyasi Bürosu tarafından yapılan açıklamada, kararın Kürt siyasi hareketleri arasında birlik ve iş birliğini güçlendirme amacı taşıdığı belirtildi.

Komala yönetimi, son yıllarda Kürt siyasi partileri arasında diyalog ve koordinasyonu artırmak için çeşitli girişimlerde bulunduklarını ifade etti. Bu çerçevede parti temsilcilerinin son aylarda İran Kürdistan Partileri Diyalog Merkezi çalışmalarına da aktif şekilde katıldığı bildirildi.

Açıklamada, özellikle iki başlığın öncelikli konular arasında yer aldığı vurgulandı. Bunların Peşmerge güçlerinin birleştirilmesi ve geçiş döneminde Kürdistan için ortak bir yönetim oluşturulması olduğu ifade edildi. Parti, bu stratejik konuların netleştirilmesi ve hayata geçirilmesi için çalışmalarını sürdüreceğini belirtti.

Komala Siyasi Bürosu, bölgedeki mevcut siyasi gelişmelerin ve olası değişimlerin İran Kürdistanı (Rojhelat) açısından kritik bir döneme işaret ettiğini dile getirerek Kürt siyasi güçleri arasında birlik, koordinasyon ve ortak hareketin her zamankinden daha önemli hale geldiğini kaydetti.

Ayrıca açıklamada, Kürt siyasi hareketine destek veren çok sayıda kişi ve grubun Komala’yı koalisyona katılmaya davet ettiği ve Kürt birliğinin güçlendirilmesinde partinin önemli bir rol oynayabileceğine dikkat çekildi.

Tüm bu gelişmeler ışığında Komala Siyasi Bürosu’nun, ulusal çıkarlar ve tarihsel sorumlulukları göz önünde bulundurarak “Kürdistan Partileri Koalisyonu”na katılma kararı aldığı bildirildi. Parti, koalisyon içerisinde Kürt hareketinin geleceği ve Kürdistan’ın siyasi meseleleriyle ilgili konuları yapıcı diyalog yoluyla ele alacağını ifade etti.

Açıklama şu ifadelerle son buldu:

“İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı mücadele sürecek.

Yaşasın Kürdistan.”

Açıklama, İran Kürdistanı Komala Partisi Siyasi Bürosu tarafından 4 Mart 2026 tarihinde yayımlandı.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamaya göre saldırı 5 Mart günü öğleden sonra meydana geldi. İnsansız hava araçlarından birinin Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Havalimanı’nın terminal binasına çarptığı, bir diğerinin ise Şakırabad köyünde bulunan okul binasının yakınlarına düştüğü bildirildi.

Saldırı sonucu havalimanı terminal binasında hasar oluştuğu ve iki sivilin yaralandığı belirtildi. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, İran topraklarından gerçekleştirilen bu saldırıların şiddetle kınandığı ifade edildi.

Açıklamada ayrıca Azerbaycan topraklarına yönelik saldırının uluslararası hukukun norm ve ilkelerine aykırı olduğu ve bölgede gerilimi artırdığı vurgulandı. Azerbaycan yönetimi, İran’dan olayın kısa sürede açıklığa kavuşturulmasını ve benzer olayların tekrar yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınmasını talep etti.

Bakanlık, Azerbaycan’ın gerekli görülmesi halinde uygun karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu da belirtti. Olayın ardından İran’ın Azerbaycan’daki Büyükelçisi Müjteba Demirçilu’nun Dışişleri Bakanlığı’na çağrıldığı ve İran tarafına resmi protesto notası verileceği bildirildi.

Trump, İran' ile ilgili "Lider olmak isteyen herkesin sonu ölüm oluyor gibi görünüyor" dedi.

Trump, televizyondan yayımlanan konuşmasında ABD ve İsrail’in saldırılarına ilişkin bilgilendirmede bulundu. ABD Başkanı “İran’da füze ve fırlatma rampalarını imha ediyoruz. Konumumuz güçlü” ifadelerini kullandı. Trump, “Çok büyük gelişmeler katediyoruz. Füzeleri imha ediliyor” dedi.

Trump, saldırılarla ilgili "Birisi bana 10 üzerinden değerlendirirseniz kaç verirsiniz diye sordu. Ben de yaklaşık 15 dedim" ifadesini kullandı.

İran'ın misilleme saldırılarına da değinen Trump, "Komşularına saldırıyorlar. Bazı durumlarda müttefiklerine, ya da çok da uzun zaman önce müttefik olan ülkelere saldırıyorlar. Ve biliyorsunuz, gerçekten kontrolden çıkmış bir ülkeydi" dedi.

ABD ve İsrail'in saldırıları sonucu İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesinden sonra doğan liderlik boşluğuna değinen Trump, "Liderlikleri hızla ortadan kalkıyor. Lider olmak isteyen herkesin sonu ölüm oluyor gibi görünüyor" dedi.

AzerNEWS tarafından aktarılan bilgilere göre, Nahçıvan Uluslararası Havalimanı’na düşen İHA’nın yere çarpma anı çevrede bulunan kişiler tarafından saniye saniye kaydedildi. Olayın ardından Azerbaycan Savunma Bakanlığı veya diğer resmi kurumlardan henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadığı belirtildi.

AZERBAYCAN: “CEVAP HAKKIMIZ SAKLIDIR”

Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Nahçıvan’a İran’dan İHA saldırıları düzenlendiği ifade edildi. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

“Nahçıvan’a İran’dan İHA saldırıları düzenlendi. Cevap hakkımız saklıdır.”

Olayın ardından bölgede güvenlik önlemlerinin artırıldığı ve gelişmelerin yakından takip edildiği bildirildi.

Evrensel’de yer alan habere göre açıklamada, Gutierrez dahil Kübalı tüm diplomatik personelin 48 saat içinde Ekvador’u terk etmesinin istendiği ve bu kararın Küba makamlarına iletildiği ifade edildi.

Ulusal basında yer alan haberde de Ekvador Devlet Başkanı Daniel Noboa’nın talimatıyla Havana Büyükelçisinin de geri çağrıldığı ve Küba ile diplomatik ilişkilerin kesilmesine yönelik sürecin başlatıldığı iddia edildi.

Haberde ayrıca başkent Kito'daki Küba Büyükelçiliği çevresinde ağır silahlı çok sayıda asker ve polisin devriye attığı bilgisi paylaşıldı.

Noboa’nın Küba ile ilgili aldığı karar, ABD’de düzenlenecek ve Donald Trump’ın da katılacağı Latin Amerika liderler zirvesi öncesine denk geldi.

Ekvador yönetimi son dönemde Washington’la ilişkilerini güçlendirirken, dış politikada ABD’ye yakın bir çizgi izliyor.

Noboa yönetimi daha önce de Venezuela, Meksika ve Nikaragua ile diplomatik ilişkileri kesme kararı almıştı.

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Arakçi, ABD’nin İran kıyılarından 2 bin mil uzakta denizde bir "vahşet" gerçekleştirdiğini belirterek şunları kaydetti:

"ABD, İran kıyılarından 2.000 mil uzakta, denizde bir vahşet işledi. Hindistan Donanması'nın konuğu olan ve yaklaşık 130 denizci taşıyan Dena gemisi, uluslararası sularda hiçbir uyarı yapılmadan vuruldu. Sözlerimi unutmayın: ABD, yarattığı suçun sonuçlarından çok pişman olacak."

NE OLMUŞTU?

Dün (4 Mart) Sri Lanka Donanması, Galle kenti açıklarında "imdat" çağrısı yapan İran donanmasına ait geminin, Hint Okyanusu'nda battığını teyit etmişti.

Sri Lanka Dışişleri Bakanı Vijitha Herath, yaptığı açıklamada, batan İran gemisinde bulunan kişilerden 87'sinin cansız bedenine ulaşıldığını söylemişti.

Donanma sözcüsü Buddhika Sampath, 180 kişinin bulunduğu gemiden kurtarılan 32 kişinin hastanede tedavi gördüğünü belirterek, "Olay yerine ulaşıldığında gemiden iz yoktu. İnsanları suda yüzerken bulduk" ifadelerini kullanmıştı.​​​​​​​

Pentagon'da basın toplantısı yapan ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, "Bir Amerikan denizaltısı, uluslararası sularda güvende olduğunu sanan bir İran savaş gemisini batırdı" demişti.

Olay, Hart Senate Office Building’de gerçekleştirilen United States Senate Armed Services Committee alt komite toplantısı sırasında meydana geldi. CNBC ve The Telegraph’ın haberine göre, protesto sırasında güvenlik görevlileri ile aktivist arasında arbede yaşandı.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, United States Capitol Police ekiplerinin protestocuyu salondan çıkarmaya çalıştığı görülüyor. Görüntülerde ayrıca Cumhuriyetçi Montana Senatörü Tim Sheehy’nin de güvenlik görevlilerine yardım ettiği anlar yer aldı.

Protestocu Brian McGinnis’in kapı çerçevesine tutunarak dışarı çıkarılmamak için direndiği, güvenlik görevlilerinin ise kendisini çekerek salondan çıkarmaya çalıştığı anlar kameralara yansıdı. Müdahale sırasında protestocunun elinin kapı çerçevesine sıkıştığı ve yaralandığı da görüntülerde yer aldı.

Salondan çıkarılırken slogan atmayı sürdüren protestocu, “Kimse İsrail için savaşmak istemiyor” ve “Amerika oğullarını ve kızlarını İsrail için savaşa göndermek istemiyor” ifadelerini kullandı.

Madrid yönetimi, Cádiz’deki Rota ve Sevilla yakınlarındaki Morón askeri üslerinin İran’a yönelik saldırılarda kullanılmasını reddetti. İspanyol hükümeti, söz konusu operasyonların uluslararası hukuk açısından sorunlu olduğunu ve bölgedeki gerilimi artırdığını savundu.

Sánchez açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

• 23 yıl önce, başka bir ABD yönetimi bizi Orta Doğu'da bir savaşa sürükledi.

• O zamanlar da, bu savaşın Saddam Hüseyin'in kitle imha silahlarını ortadan kaldırmak olduğunu iddia etmişlerdi ve demokrasiyi getirmek için saldırı yapıldığı söyleniyordu.

• Ancak gerçekte kıtamızın Berlin Duvarı'nın yıkılmasından bu yana yaşadığı en büyük güvensizlik dalgasını tetikledi.

• Irak Savaşı, cihatçı terörizmde ciddi bir artışa, Doğu Akdeniz'de büyük bir göç krizine ve genel olarak enerji fiyatlarında artışa yol açtı.

• Bir yasa dışılığa başka bir yasa dışılıkla karşılık veriseniz insanlığın büyük felaketleri işte böyle başlar.

• İspanya bu felakete ve savaşa karşıdır. Çünkü biz hükümetlerin insanların yaşamlarını iyileştirmek, sorunlara çözüm üretmek için var olduklarını, insanların yaşamlarını daha da kötüleştirmek için değil, anlıyoruz.

• Ve bu görevi yerine getiremeyen liderlerin başarısızlıklarını savaş dumanıyla örtbas etmeleri ve bu süreçte birkaç kişinin cebini doldurmaları kesinlikle kabul edilemez.

• İspanya bu savaşa karşıdır ve posizyonunu kimse değiştiremeyecektir.

Sánchez ayrıca ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını “tek taraflı askeri eylem” olarak nitelendirerek uluslararası hukuka saygı gösterilmesi ve gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu.

İspanya hükümeti, Orta Doğu’da yeni ve uzun süreli bir savaşın bölgesel istikrarsızlığı artıracağı ve küresel güvenliği tehdit edeceği uyarısında bulundu.

Trump, CNN'e telefon üzerinden 9 dakikalık bir röportaj vererek, ABD ve İsrail'in İran saldırılarıda son durumu değerlendirdi. ABD Başkanı, "Onları fena halde vuruyoruz. Bence çok iyi gidiyor. Çok güçlü. Dünyanın en büyük ordusuna sahibiz ve onu kullanıyoruz" ifadelerini kullandı.

Savaşın ne kadar süreceği sorusuna cevap veren Trump, "Çok uzun sürmesini istemiyorum. Her zaman dört hafta süreceğini düşünmüştüm. Ve takvimin biraz önündeyiz" ifadelerini kullandı.

ABD’nin askeri saldırının ötesinde İran halkının ülkenin kontrolünü rejimden geri almasına yardımcı olmak için başka adımlar atıp atmadığı sorulduğunda Trump, “Evet, Gerçekten öyle. Ancak şu anda herkesin içeride kalmasını istiyoruz. Dışarısı güvenli değil" yanıtını verdi.

Trump, İran'da saldırıların sertleşeceğini vurgulayarak “Onları henüz sert şekilde vurmaya bile başlamadık. Büyük dalga henüz gerçekleşmedi. Büyük olan yakında geliyor.” ifadelerini kullandı.

"BÖLGEDEKİ ARAP ÜLKELERİ SAVAŞMAK İSTİYORLAR"

Trump, şu ana kadar “en büyük sürprizin” İran’ın bölgedeki Arap ülkelerine yönelik saldırıları olduğunu söyledi: "Şaşırdık. Onlara, ‘Biz hallederiz’ dedik ve şimdi savaşmak istiyorlar. Ve agresif şekilde savaşıyorlar. Çok az dahil olacaklardı ama şimdi dahil olmakta ısrar ediyorlar"

"KİMİ LİDER SEÇECEKLERİNİ BİLMİYORUZ"

İran’da kimin lider olarak ortaya çıkabileceğine ilişkin bir soruya ise Trump, “Liderliğin kim olduğunu bilmiyoruz. Kimi seçeceklerini bilmiyoruz. Belki şanslı olurlar da ne yaptığını bilen birini seçerler” dedi.

"İRAN LİDERLİK AÇISINDAN ÇOK ŞEY KAYBETTİ"

Ülkeye yönelik ilk saldırılar sırasında "İran'ın liderlik açısından çok şey kaybettiğini" ileri süren Trump, "49 kişi. İnanılmaz bir saldırıydı. Tek bir yerde toplanarak biraz kibirlendiler. Tespit edilemez olduklarını düşündüler. Tespit edilemez değillerdi. Buna çok şaşırdık." diye konuştu.

Trump, liderlerinin "öldürülmesinin" ülkede ortaya çıkardığı yeni duruma değinerek "Şu anda ülkeyi kimin yönettiğini bilmiyoruz. Onlar da kimin yönettiğini bilmiyorlar. Bu biraz işsizlik kuyruğuna benziyor." dedi.

Trump, İran’la müzakere sürecinin bozulmasına ilişkin açıklamalarında ise “Bu insanlarla bir anlaşma yapamadık.” ifadesini kullandı. Trump, İranlıların uranyum zenginleştirmeyi sona erdirmeyi kabul etmediğini söyledi.

Askeri saldırıların "İran tehdidini ortadan kaldırmaya" yönelik uzun vadeli bir kampanyanın parçası olduğunu kaydeden Trump, ülkesinin Ocak 2020'de hava saldırısıyla öldürdüğü İran Devrim Muhafızları Ordusuna bağlı Kudüs Gücü Komutanı General Kasım Süleymani'yi anımsattı.

Trump, "Son seferde Süleymani'yi ortadan kaldırdık. İnanılmaz derecede şiddet yanlısı, acımasız bir generaldi. Eğer bu olmasaydı, bugün İsrail olmayabilirdi. İsrail var olmayabilirdi." dedi.

"ANKETLER UMURUMDA DEĞİL"

ABD'de "İran'a saldırılara" yönelik Amerikalıların çoğunun onu desteklediğine inandığını belirten Trump, "çılgın insanların nükleer silah edinmesine izin vermenin" bölgesel bir çatışmadan daha kötü olacağını savundu.

Trump, "Anketlerin çok iyi olduğunu düşünüyorum ancak anketler umurumda değil. Doğru şeyi yapmalıyım. Bu çok uzun zaman önce yapılmalıydı." dedi.

Hegseth, “Onları cerrahi bir şekilde, ezici bir güçle ve pişmanlık duymadan vuruyoruz. ABD'nin İran'daki misyonu, İran'ın füzelerini ve donanmasını yok etmek ve Tahran'ın nükleer silahlara sahip olmasını engellemektir” ifadelerini kullandı.

ABD’li Bakan, “Burası Irak değil. Bu sonsuz bir savaş değil” ifadelerini kullanırken, savaşın “kayıplara yol açacağını” da ekleyerek, “Bunu Önce Amerika koşullarıyla bitireceğiz” dedi.

"ÖZÜR DİLEMİYORUZ"

Savaşı kendilerinin başlatmadığını öne süren Hegseth, "Ama Başkan Trump döneminde biz bitiriyoruz" dedi.

"Dünyanın herhangi bir yerinde Amerikalıları tehdit ederseniz, özür dilemeden ve tereddüt etmeden sizi bulup öldürürüz" tehditlerini savuran Hegseth, şöyle devam etti:

"İran, nükleer şantaj emellerine kalkan oluşturmak için güçlü füzeler ve insansız hava araçları üretiyordu, ölümcül silahlar üretiyordu. 'Amerika'ya ölüm', 'İsrail'e ölüm' sloganları atan rejim, ABD ve İsrail'den ölüm hediyesini aldı ve bunun için özür dilemiyoruz. Bu savaş, Başkan Trump'ın son sözü ile sonlanacak."

ABD makamlarının açıklamasına göre, İran’a ait uçaklar, balistik füzeler ve insansız hava araçlarının da dahil olduğu aktif çatışma ortamında, Amerikan savaş uçakları yanlışlıkla Kuveyt hava savunma sistemleri tarafından hedef alındı.

Uçaklardaki altı mürettebatın tamamının güvenli şekilde fırlatma yaptığı, emniyetli biçimde kurtarıldığı ve sağlık durumlarının stabil olduğu açıklandı.

Olayın nedeniyle ilgili soruşturmanın sürdüğü belirtilen açıklamada, yeni edinilen bilgilerin kamuoyuyla paylaşılacağı bildirildi.

DOST ATEŞİ NEDİR?

Dost ateşi, bir askerî birliğin kendi kuvvetlerine veya müttefik kuvvetler üzerine açtığı ateş olarak tanımlanıyor. Hatalar ve istenmeyen gelişmeler, hedef alınan düşman yerine yanlışlıkla dost hedeflerin vurulmasına neden olabiliyor.

'Düşman' tarafından ateşe alınan dost hedeflere destek vermemek veya verilen desteği kesmek de "dost ateşi" kapsamında değerlendiriliyor.

Trump ile telefon görüşmesi gerçekleştiren The Atlantic'ten Michael Scherer'in haberine göre Trump, “Konuşmak istiyorlar ve ben de konuşmayı kabul ettim, dolayısıyla onlarla konuşacağım. Bunu daha önce yapmalıydılar. Çok pratik ve kolay olan şeyi daha önce vermeliydiler. Fazla beklediler” dedi.

Görüşmenin ne zaman olacağı sorusuna yanıt veren Trump, “Bunu size söyleyemem” dedi. Son haftalarda müzakerelerde yer alan bazı İranlı yetkililerin artık hayatta olmadığını söyleyen Trump, “O insanların çoğu artık yok. Muhatap olduğumuz bazı kişiler artık yok, çünkü bu büyük—çok büyük bir darbeydi” dedi.

Trump, sözlerini “Bunu daha önce yapmalıydılar, Michael. Bir anlaşma yapabilirlerdi. Daha önce yapmalıydılar. Fazla kurnazlık yaptılar" diye sürdürdü.

Trump dün sabah sosyal medyada yayımladığı bir videoda, bombardıman kampanyası sona erdiğinde İran halkını mevcut rejime karşı ayağa kalkmaya çağırmıştı. “Artık size istediğinizi veren bir başkanınız var. Bakalım nasıl karşılık vereceksiniz,” demişti. “Kaderinizi kontrol altına almanın ve elinizin uzanabileceği kadar yakın olan müreffeh ve görkemli geleceği serbest bırakmanın zamanı geldi.”

Bu açıklamadan saatler sonra saldırı başladı. Suudi merkezli Al Hadath'ın aktardıklarına göre İran'dan İsrail'in merkezine füzeler fırlatıldı.

İSRAİL ORDUSU AÇIKLAMA YAPTI

Al Hadath'ın açıklamasının ardından bir açıklama da İsrail Ordusu'ndan geldi. Ordu, Tel Aviv'e doğru fırlatılan füzelerin tespit edildiğini duyurdu. Tel Aviv'in yanı sıra Hayfa kentinde de siren seslerinin duyulduğu aktarıldı.

İSRAİL'İN TAMAMINDA SİRENLER DEVREYE GİRDİ

İran'dan atılan füzelerin Hayfa'yı vurduğu öğrenilirken İsrail'in tamamında sirenlerin devreye girdiği görüldü.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA GEMİ VURULDU

İran Ordusu, Hürmüz Boğazı'nda emirlerine uymayan bir petrol tankerini vurdu.

BAE DE VURULDU

İran'ın yaptığı saldırılar sadece İsrail'i kapsamıyor. Bölgede bulunan ve kendilerine karşı kullanılan ABD üsleri de hedefte. Bu kapsamda bugün BAE de vuruldu. Görüntülerde İran'a ait bir kamikaze İHA'nın BAE'yi vurduğu görüldü.

BEYT ŞEMES'TE PATLAMALAR

İran'ın saldırılarının ardından Beyt Şemes'teki son durum görüntülendi.

KESİNTİSİZ HAVA HAREKATI YÜRÜTÜLECEK

İsrail Savunma Bakanı Katz, sosyal medya hesabından ‘Aslan Kükremesi’ operasyonuna dair açıklamada bulundu. Katz, operasyon kapsamında İsrail Hava Kuvvetleri’ne ait uçakların, Başbakanı Binyamin Netanyahu ve kendisinin onayladığı plan doğrultusunda harekete geçtiğini söyledi.

Katz, “İlk kez ‘Aslan Kükremesi’ operasyonu kapsamında, Hava Kuvvetleri uçakları, Başbakan Binyamin Netanyahu ve benim onayladığım IDF planına uygun olarak, Tahran semalarında ‘saldırmaya hazır’ pozisyonunda, Tahran'ın merkezindeki rejim ve baskı hedeflerine yönelik güçlü bir saldırı gerçekleştirdi. Şu andan itibaren, Tahran'daki ‘Tornado’ hedeflerine yönelik güçlü saldırılar için kesintisiz bir hava harekatı yürütülecektir” ifadelerini kullandı.

Küçük yaşlarda başladığı medrese eğitimini Kum’daki önemli âlimlerin yanında sürdüren Arifi, yıllar içinde hem akademik hem de kurumsal alanda güçlü bir konum edindi. Uzmanlık alanları arasında İslam hukuku, Şii siyasi düşüncesi, ahlak, irfan geleneği ve eğitim bilimi yer alıyor.

Son yıllarda Kum ilmi havzasının yönetim mekanizmalarında aktif roller üstlenen Arifi, çeşitli ilmi kurumlarda danışmanlık yaptı ve birçok önemli projede yer aldı. Genç din adamlarının yetiştirilmesi sürecinde etkili bir figür olan Arifi, aynı zamanda medrese sisteminin bilimsel, kurumsal ve metodolojik açıdan yenilenmesini savunan isimlerden biri olarak biliniyor.

İran’daki dinî yapının şekillenmesinde önemli katkıları bulunan Ali Rıza Arifi’nin, özellikle güncel meselelerin İslam hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi konusunda yaptığı açıklamalar ve yazdığı eserler geniş bir kitle tarafından takip ediliyor. Arifi, İran’ın hem dini düşünce dünyasında hem de eğitim yapısında belirleyici isimlerden biri olmaya devam ediyor.

Arifi hâlihazırda İran'ın dinî eğitim sisteminin başında bulunuyordu ve hem Anayasayı Koruyucular Konseyi hem de Uzmanlar Meclisi üyesi.

Din adamlarından oluşan 88 üyeli Uzmanlar Meclisi, ruhani lideri seçen kurul olarak görev yapıyor.

ALİ RIZA ARİFİ KİMDİR?

Ali Rıza Arifi (Alaeddin Ali Rıza Arifi), İran’ın önde gelen Şii din âlimlerinden ve düşünce insanlarından biridir. Özellikle Kum şehrindeki ilmi havzada yürüttüğü faaliyetler, genç din adamlarının yetişmesine katkıları ve İslam düşüncesine dair akademik çalışmalarıyla tanınır.

İran’ın Kum kentindeki medrese yapısının önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Fıkıh, tefsir ve İslam siyaset düşüncesi üzerine dersler vermiştir.Birçok dini ve kültürel kurumda yöneticilik ve danışmanlık görevleri yürütmüştür. İran’daki dinî yapının eğitim ayağında etkin rol oynamıştır

ÇALIŞMA ALANLARI

İslam hukuku (fıkıh)

Şii siyasi düşüncesi

Ahlak ve irfan geleneği

Eğitim ve medrese kurumsallığı

HASAN HUMEYNİ’NİN HAYATI

Tam adı: Seyyid Hasan Humeyni

Doğum: 1972, Kum (İran)

Babası: Seyyid Ahmed Humeyn

Dedesi: Ruhullah Humeyni

Meslek: Şii din adamı (Hüccetülislam)

Eğitim: Kum’daki dini medreselerde fıkıh ve usul eğitimi

Hasan Humeyni, İran’daki köklü Humeyni ailesinin önde gelen temsilcilerinden biri olarak dini eğitim aldı ve genç yaşlardan itibaren dini kurumlarda görev üstlendi.

İRAN SİYASETİNDEKİ ROLÜ

Hasan Humeyni resmî olarak üst düzey bir devlet makamında bulunmasa da:

Humeyni ailesinin mirasını temsil eden önemli bir figürdür.

Reformcu ve ılımlı çevrelerle yakın ilişkileriyle bilinir.

İran iç siyasetinde zaman zaman denge unsuru olarak görülür.

2016 yılında Uzmanlar Meclisi seçimlerine aday olmak istemiş, ancak adaylığı Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından veto edilmiştir. Bu durum İran’da geniş tartışma yaratmıştır.

DİNİ GÖREVLERİ

Hasan Humeyni uzun yıllardır:

Tahran’daki İmam Humeyni Türbesi’nin idaresinde etkin rol üstlenir.

Dini eğitim ve vakıf faaliyetleri yürütür.

İran’daki dini kurumlarla güçlü bağlarını sürdürür.

NEDEN GÜNDEME GELİYOR?

Hasan Humeyni’nin adı sık sık şu başlıklarda öne çıkar:

İran’da reformcu–muhafazakâr dengesi

Humeyni ailesinin siyasi ağırlığı

Olası liderlik ve elit içi güç tartışmaları

Ancak şu ana kadar İran’da en üst düzey siyasi görevlere gelmiş değildir.

Hasan Humeyni, İran’ın kurucu liderinin torunu olarak hem dini hem sembolik ağırlığı olan, reformcu çevrelere yakınlığıyla bilinen etkili bir din adamıdır. Resmî gücü sınırlı olsa da İran siyasetinde yakından takip edilen isimlerden biridir.

MÜCTEBA HAMANEY HAKKINDA

Tam adı: Mücteba Hüseyni Hamaney (Mojtaba Hosseini Khamenei)

Doğum: 1969 (Meşhed, İran)

Babası: Ali Hamaney (İran’ın dini lideri)

Meslek: Din adamı (Şii ruhban sınıfı)

Bilinen rolü: Gayriresmî siyasi ve güvenlik etkisi

NEDEN ÖNEMLİ?

Mücteba Hamaney’in adı özellikle şu nedenlerle öne çıkar:

İran’da resmî görevi olmamasına rağmen perde arkasında etkili olduğu iddia edilir.

Bazı analistlere göre Devrim Muhafızları ve muhafazakâr siyasi ağlarla güçlü ilişkileri vardır.

İran’da zaman zaman liderlik halefiyeti tartışmalarında adı geçer (resmî olarak böyle bir süreç açıklanmamıştır).

SİYASİ TARTIŞMALAR

Özellikle 2009’daki İran seçimleri sırasında, seçim sürecine etki ettiği yönünde muhalif çevrelerde iddialar gündeme gelmiştir.

Batılı bazı hükümetler tarafından yaptırım listelerine alınmıştır (örneğin ABD).

İran içinde ise kamuoyuna açık, görünür bir siyasi figür değildir.

KAMUOYUNDAKİ KONUMU

Mücteba Hamaney:

Nadiren kamuoyu önüne çıkar,

Medyada sınırlı görünürlük gösterir,

Daha çok “kapalı kapılar ardında etkili isim” olarak anılır.

İran devlet televizyonu, Ali Hamaney'in hayatını kaybettiğini belirterek, "İran İslam devrimi lideri şehadete ulaştı" ifadesini kullandı.

İran hükümeti de Hamaney'in hayatını kaybetmesi üzerine 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük resmi tatil ilan etti.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, Hamaney'in yerine seçilecek yeni lidere ilişkin, "Liderlik Konseyi’nin kurulması için dün bir toplantı yaparak hazırlıklarımızı yaptık. Bu konsey bugün kurulacak" ifadelerini kullandı.

UZMANLAR MECLİSİ

Halefiyet sürecinin merkezinde, İran İslam Cumhuriyeti’nin en yüksek siyasi ve dini otoritesini seçmekle görevli olan Uzmanlar Meclisi bulunuyor.

88 kıdemli İslam hukukçusu ve din adamından oluşan bu kurul, halk tarafından sekiz yıllık süre için seçiliyor. Görevi; ölüm, istifa veya görev yapamaz hale gelme durumunda yeni dini lideri atamak...

1979'dan bu yana İran’ın yalnızca iki dini lideri oldu: İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni ve 1989’da onun yerine geçen Ali Hamaney.

İran Anayasası’nın 107. maddesi, “Liderin belirlenmesi, halk tarafından seçilen uzmanlara aittir” hükmünü içeriyor ve bu da Meclis’in ülkenin en üst makamını belirleme yetkisini vurguluyor.

Uzmanlar Meclisi yalnızca lideri seçmekle kalmıyor; aynı zamanda görevini yerine getirememesi halinde onu denetleme ve görevden alma yetkisine de sahip.

Meclis’in son seçimleri 2024 yılında yapıldı ve şu anda başkanlığını kıdemli din adamı Mohammad Ali Movahedi Kermani yürütüyor.

YENİ LİDER NASIL SEÇİLİYOR?

Olası adaylar öncelikle, kilit siyasi pozisyonlar için adayları denetleyen anayasal bir kurum olan Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından incelenip onaylanmak zorunda. Bu süreci geçen kişiler değerlendirmeye alınabiliyor.

Humeyni’nin 3 Haziran 1989’daki ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi, İran’ın Irak ile sekiz yıllık savaştan çıktığı kritik bir dönemde liderlik boşluğunu doldurmak üzere toplandı. Hamaney, Humeyni’nin kişisel tavsiyesi ve duygusal bir oturumda yapılan oylamada ezici çoğunlukla seçildi.

Anayasal kriterlere göre dini lider; yetkin bir İslam hukukçusu, adil ve takva sahibi, siyasi ve toplumsal meselelerde bilgili, liderlik ve sağduyu sahibi biri olmalı.

Hiçbir aday tüm nitelikleri tam olarak karşılamıyorsa, Meclis güçlü liderlik yeteneği ve siyasi yeterlilik gösteren bir kişiyi seçebiliyor.

HAMANEY'İN YERİNE KİMLERİN İSMİ GEÇİYOR?

Ayetullah Ali Hamaney'in ölümünün ardından yeni İran liderinin kim olacağıyla ilgili farklı isimler öne çıktı.

• Mücteba Hamaney

Söz konusu isimler arasında Ali Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney de var. Ancak değerlendirmelere göre ya yarışta değil ya da önde gelen adaylar arasında yer almıyor.

Mücteba’nın eşinin de konuta düzenlenen saldırıda hayatını kaybettiği, kendisinin ise saldırı sırasında konutta bulunmadığı bildirildi.

• Hasan Humeyni

İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni'nin torunu Hasan Humeyni'nin de adı liderlik için geçiyor.

Ancak bazı kulis bilgilerine göre, Hasan Humeyni'nin adı değerlendirme listesinde bulunmuyor.

• Alireza Arafi

Uzmanlar Meclisi'nin başkan yardımcısı olarak görev Alireza Arafi'nin adı da liderlik için geçiyor.

Seçim adaylarını ve parlamento tarafından kabul edilen yasaları inceleyen Koruyucular Konseyi'nin bir üyesi olan Arafi, aynı zamanda İran ilahiyat sisteminin de başkanı.

• Muhammed Mehdi Mirbagheri

Uzmanlar Meclisi üyesi olan Muhammed Mehdi Mirbagheri de liderlik için öne çıkanlardan birisi. Mirbagheri, Kum'daki İslami İlimler Akademisi'nin başkanlığını yapıyor.

• Ali Laricani

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani öne çıkan isimlerden biri olarak biliniyor.

Ülkenin önde gelen dini ailelerinden birine mensup olan ve sistemin içinden gelen bir isim olarak bilinen Laricani'nin, Hamaney’in güvenilir çevresinin merkezinde yer aldığı belirtiliyordu.

İran medyasına göre, Tahran başta olmak üzere birçok kentte halk İran bayraklarıyla sokaklara döküldü.

Tahran’daki İnkılap Meydanı’nda toplanan çok sayıda kişi, ellerinde Hamaney posterleri ve İran bayraklarıyla ABD ve İsrail karşıtı sloganlar attı.

Kum kentinde Hz. Masume Türbesi önünde yüzlerce kişi toplanarak ABD ve İsrail’i lanetledi. Meşhed kentinde ise İmam Rıza Türbesi’nin kubbesine siyah bayrak çekildi.