Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş hakkındaki AİHM ihlal kararları, Can Atalay dosyası ve HDP’nin kapatılması davasına ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
Özkaya, Ankara Gölbaşı’ndaki Vilayetler Evi’nde basın mensuplarıyla iftarda bir araya gelerek gazetecilerin sorularını yanıtladı.
“KURALLAR BAĞLAMINDA HERHANGİ BİR SORUN YOK”
TBMM Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporu bağlamında AYM ve AİHM kararlarının uygulanmasına ilişkin soruya Özkaya şu yanıtı verdi:
“Sorunuzun bir kısmı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkisi kapsamında kaldığından bu hususta değerlendirmede bulunmam mümkün değil. Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığına ilişkin sorunuzla ilgili olarak Anayasa'nın 153. maddesi açık. Aynı şekilde AİHM kararları yönünden de Ceza Muhakemesi Kanunu ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun hükümleri açık.”
Özkaya, sistemsel bir sorun görmediğini belirterek şunları söyledi:
“Kanaatimce ortada sistemsel bir sorun yok. Esasen icra süreci henüz tamamlanmayan 83 kararın dışındaki çok sayıda ihlal kararının gereklerinin yerine getirilmiş olması, söz konusu 83 kararın da çok az bir kısmı dışındakilerin sürecinin devam ediyor olması, bir kısmının da teknik sebeplerle henüz yerine getirilememiş olması aslında sistemsel olarak ortada çok da büyük bir problem olmadığını gösteriyor.”
“153. MADDE BİREYSEL BAŞVURUYU DA KAPSAR”
Anayasa’nın 153. maddesine ilişkin değerlendirmesinde Özkaya şöyle konuştu:
“Anayasa Mahkemesi'nin verdiği kararların hangilerinin yerine getirilip hangilerinin yerine getirilemeyeceğine ilişkin Anayasa’da bir ayrım söz konusu değil. 153. madde bireysel başvurunun hukuk sistemimize girdiği tarihten önce yürürlüğe girmiştir… Anayasa koyucu bireysel başvuru için özel bir hüküm getirmediğine göre kararların yerine getirilmesi noktasında 153. madde bireysel başvuruyu da kapsamaktadır diyebiliriz.”
Bireysel başvurunun kapsamına da değinen Özkaya, yalnızca kesinleşmiş ve başvuru yolları tüketilmiş kararlara karşı bu yolun açık olduğunu vurguladı.
“55 BİN BAŞVURU KANUN YOLU ŞİKÂYETİ SAYILDI”
AYM’nin yetki aşıp aşmadığı tartışmalarına ilişkin Özkaya, istatistiklere dikkat çekti:
“Son beş yılda yaklaşık 55 bin başvurunun, 2025 yılında ise 9 bin 100 başvurunun kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu gerekçesiyle kabul edilemezliğine hükmedildiği göz önünde bulundurulduğunda, Anayasa Mahkemesi'nin kanun yolunda incelenecek hususlara ilişkin binlerce başvuruyu… esastan incelemediği anlaşılıyor.”
Özkaya, anayasal temas bulunan konuların bireysel başvuru kapsamında incelenebileceğini belirtti.
HDP KAPATMA DAVASINDA “SONA GELİNDİ”
HDP hakkında açılan kapatma davasının son durumuna ilişkin Özkaya şu bilgileri verdi:
“Çok kapsamlı bir dava… Baştan itibaren dosyada 4 raportör görevlendirdik… HDP kapatma davasının niteliğinde bir başka dava yok.”
Dosyanın büyüklüğüne dikkat çeken Özkaya, şunları kaydetti:
520 kişinin eylemi dosyada yer alıyor
451 kişi hakkında siyaset yasağı isteniyor
4 bin eylemden söz ediliyor
Yaklaşık 3 bin dava dosyası bulunuyor
İddianame 840 sayfa
EKİNDE 60 KLASÖR VE YAKLAŞIK 200 GB DİJİTAL MATERYAL VAR
“Teknik anlamda dosyada sona gelindiğini söyleyebiliriz… Çok uzun zaman almadan değerlendirme yapılabilecektir.”
YARGITAY 3. CEZA DAİRESİ’NİN SUÇ DUYURUSU
AYM üyeleri hakkında yapılan suç duyurusuna ilişkin Özkaya şöyle konuştu:
“Anayasa Mahkemesi tarafından herhangi bir sözlü ya da fiili eylemde bulunulmadı. Süreç de zaten devam etmedi. Yani sadece o kararın alınmasıyla kaldı, sonrasında başka bir gelişme olmadı.”
CAN ATALAY SORUSUNA YANIT
Can Atalay’ın milletvekilliği tartışmasına ilişkin Özkaya şunları söyledi:
“Anayasa Mahkemesi'nin Can Atalay ile ilgili vermiş olduğu 3 kararı bulunmaktadır… İki kararın altında imzam var.”
Özkaya, önceki kararlarında Atalay’ın milletvekilliği devam ettiği sürece yargılamanın durması gerektiği yönünde görüş bildirdiğini, üçüncü kararda ise teknik gerekçelerle karşı oy kullandığını ifade etti.
DEMİRTAŞ KARARINA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME
AİHM’in Selahattin Demirtaş kararına ilişkin Özkaya şu ifadeleri kullandı:
“Anayasa Mahkemesi olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin vermiş olduğu ihlal kararlarının gereğinin yerine getirilmemesi üzerine yapılan başvurularda işin esasını inceliyoruz… Bizim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ihlal kararlarının yerine getirilmesini temin etmeye yönelik yetkimiz yok.”
YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA YETKİSİ YENİDEN DEĞERLENDİRİLECEK
AYM’nin yürürlüğü durdurma yetkisine ilişkin Özkaya, bu yetkinin tamamen terk edilmediğini belirterek şunları söyledi:
“2014 yılından itibaren yürürlüğün durdurulması kararı verilmemiştir. Ancak bu durum… tamamen terk edildiği anlamına gelmemektedir… Heyet olarak yürürlüğün durdurulması müessesesini daha önce gözden geçirdik, yakın zamanda bir kez daha değerlendireceğiz.”
YAPAY ZEKÂ HEDEFİ: EYLÜL 2026
AYM’de yapay zekâ kullanımına da değinen Özkaya, takvimi açıkladı:
“2026 yılının Eylül ayı itibarıyla yapay zekayı hayata geçirmeyi hedefliyoruz.”
İlk aşamada yapay zekânın bireysel başvuruların okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesinde kullanılacağını belirten Özkaya, sistemin hukuki karar vermeyeceğini vurguladı.
“Yapay zekanın üreteceği ürün raportörler tarafından mutlaka kontrol edilecek… Dosyanın esasının inceleme aşamasında… yapay zekanın devrede olması şu an itibarıyla söz konusu olmayacak.”
AYM Başkanı, özellikle kabul edilemezlik kararları gibi objektif kriter içeren dosyalarda yapay zekâdan yararlanmayı planladıklarını sözlerine ekledi.