İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybetti.
İran devlet televizyonu, Ali Hamaney'in hayatını kaybettiğini belirterek, "İran İslam devrimi lideri şehadete ulaştı" ifadesini kullandı.
İran hükümeti de Hamaney'in hayatını kaybetmesi üzerine 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük resmi tatil ilan etti.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, Hamaney'in yerine seçilecek yeni lidere ilişkin, "Liderlik Konseyi’nin kurulması için dün bir toplantı yaparak hazırlıklarımızı yaptık. Bu konsey bugün kurulacak" ifadelerini kullandı.
UZMANLAR MECLİSİ
Halefiyet sürecinin merkezinde, İran İslam Cumhuriyeti’nin en yüksek siyasi ve dini otoritesini seçmekle görevli olan Uzmanlar Meclisi bulunuyor.
88 kıdemli İslam hukukçusu ve din adamından oluşan bu kurul, halk tarafından sekiz yıllık süre için seçiliyor. Görevi; ölüm, istifa veya görev yapamaz hale gelme durumunda yeni dini lideri atamak...
1979'dan bu yana İran’ın yalnızca iki dini lideri oldu: İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni ve 1989’da onun yerine geçen Ali Hamaney.
İran Anayasası’nın 107. maddesi, “Liderin belirlenmesi, halk tarafından seçilen uzmanlara aittir” hükmünü içeriyor ve bu da Meclis’in ülkenin en üst makamını belirleme yetkisini vurguluyor.
Uzmanlar Meclisi yalnızca lideri seçmekle kalmıyor; aynı zamanda görevini yerine getirememesi halinde onu denetleme ve görevden alma yetkisine de sahip.
Meclis’in son seçimleri 2024 yılında yapıldı ve şu anda başkanlığını kıdemli din adamı Mohammad Ali Movahedi Kermani yürütüyor.
YENİ LİDER NASIL SEÇİLİYOR?
Olası adaylar öncelikle, kilit siyasi pozisyonlar için adayları denetleyen anayasal bir kurum olan Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından incelenip onaylanmak zorunda. Bu süreci geçen kişiler değerlendirmeye alınabiliyor.
Humeyni’nin 3 Haziran 1989’daki ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi, İran’ın Irak ile sekiz yıllık savaştan çıktığı kritik bir dönemde liderlik boşluğunu doldurmak üzere toplandı. Hamaney, Humeyni’nin kişisel tavsiyesi ve duygusal bir oturumda yapılan oylamada ezici çoğunlukla seçildi.
Anayasal kriterlere göre dini lider; yetkin bir İslam hukukçusu, adil ve takva sahibi, siyasi ve toplumsal meselelerde bilgili, liderlik ve sağduyu sahibi biri olmalı.
Hiçbir aday tüm nitelikleri tam olarak karşılamıyorsa, Meclis güçlü liderlik yeteneği ve siyasi yeterlilik gösteren bir kişiyi seçebiliyor.
HAMANEY'İN YERİNE KİMLERİN İSMİ GEÇİYOR?
Ayetullah Ali Hamaney'in ölümünün ardından yeni İran liderinin kim olacağıyla ilgili farklı isimler öne çıktı.
• Mücteba Hamaney
Söz konusu isimler arasında Ali Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney de var. Ancak değerlendirmelere göre ya yarışta değil ya da önde gelen adaylar arasında yer almıyor.
Mücteba’nın eşinin de konuta düzenlenen saldırıda hayatını kaybettiği, kendisinin ise saldırı sırasında konutta bulunmadığı bildirildi.
• Hasan Humeyni
İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni'nin torunu Hasan Humeyni'nin de adı liderlik için geçiyor.
Ancak bazı kulis bilgilerine göre, Hasan Humeyni'nin adı değerlendirme listesinde bulunmuyor.
• Alireza Arafi
Uzmanlar Meclisi'nin başkan yardımcısı olarak görev Alireza Arafi'nin adı da liderlik için geçiyor.
Seçim adaylarını ve parlamento tarafından kabul edilen yasaları inceleyen Koruyucular Konseyi'nin bir üyesi olan Arafi, aynı zamanda İran ilahiyat sisteminin de başkanı.
• Muhammed Mehdi Mirbagheri
Uzmanlar Meclisi üyesi olan Muhammed Mehdi Mirbagheri de liderlik için öne çıkanlardan birisi. Mirbagheri, Kum'daki İslami İlimler Akademisi'nin başkanlığını yapıyor.
• Ali Laricani
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani öne çıkan isimlerden biri olarak biliniyor.
Ülkenin önde gelen dini ailelerinden birine mensup olan ve sistemin içinden gelen bir isim olarak bilinen Laricani'nin, Hamaney’in güvenilir çevresinin merkezinde yer aldığı belirtiliyordu.