Türkiye, Ay keşiflerinin güvenliğini artırmayı ve dış uzayın barışçıl, sürdürülebilir ve faydalı kullanımını teşvik etmeyi amaçlayan Artemis Mutabakatı’na imza attı.
Türkiye’nin mutabakata katılımı, 31 Ağustos 2026’da ABD’nin başkenti Washington’da bulunan NASA Genel Merkezi’nde düzenlenen törenle gerçekleşti. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye adına Artemis Mutabakatı’nı imzalarken, NASA Başkanı Jared Isaacman ve Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç da törende yer aldı.
NASA, Türkiye’nin katılımıyla Artemis Mutabakatı’na imza atan ülke sayısının 71’e yükseldiğini açıkladı.
Dışişleri Bakanlığı da Türkiye’nin mutabakatla ortaya konulan anlayış çerçevesinde uzayın barışçıl amaçlarla keşfi ve kullanımına yönelik uluslararası iş birliğini desteklemeyi, uzay teknolojileri ve keşif alanındaki çalışmalara uluslararası hukuk temelinde kapsayıcı ve yenilikçi bir yaklaşımla katkı sunmayı sürdüreceğini bildirdi.
MUTABAKAT NEYİ AMAÇLIYOR?
NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde 2020 yılında oluşturulan Artemis Mutabakatı, Ay, Mars ve diğer gök cisimlerinin barışçıl, güvenli, şeffaf ve sürdürülebilir şekilde keşfedilmesine yönelik ortak ilkeler ortaya koyuyor. NASA, mutabakatın Uzay Antlaşması başta olmak üzere mevcut uluslararası hukuk çerçevesini güçlendirdiğini belirtiyor.
Mutabakat kapsamında tarafların;
Uzay faaliyetlerini barışçıl amaçlarla yürütmesi,
Ulusal uzay politikaları ve keşif planlarında şeffaflığı artırması,
Uzay sistemleri arasında uyumluluğu ve birlikte çalışabilirliği geliştirmesi,
Uzayda tehlike yaşayan personele acil yardım sağlaması,
Uzay araçlarının uluslararası kurallara uygun şekilde kayıt altına alınması,
Elde edilen bilimsel verilerin mümkün olduğunca kamuoyuyla paylaşılması,
Ay ve diğer gök cisimlerindeki tarihi öneme sahip alan ve eserlerin korunması,
Ay, Mars ve asteroitlerdeki uzay kaynaklarının güvenli ve sürdürülebilir şekilde kullanılması,
Uzay faaliyetlerinin birbirleriyle zararlı biçimde çakışmasını önlemek amacıyla koordinasyon ve bildirim yapılması,
Uzay çöplerinin azaltılması ve görevini tamamlayan araçların güvenli şekilde bertaraf edilmesi gibi ilkeleri benimsemesi öngörülüyor.
TÜRKİYE’NİN AY MİSYONU ÖNCESİNDE ÖNEMLİ ADI
Türkiye’nin Artemis Mutabakatı’nı imzalaması, ülkenin kendi uzay programındaki Ay hedefleri açısından da önem taşıyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye’nin özellikle 2027 yılında gerçekleştirmeye hazırlandığı Ay misyonu öncesinde Artemis Anlaşmaları’na imza atılmasını ve uluslararası uzay iş birliğinin daha ileri bir seviyeye taşınmasını önemsediklerini söyledi.
NASA da Türkiye’nin ilk Ay misyonu AYAP-1 için hazırlık yaptığını ve Türkiye’nin kendi uydusunu Ay’a göndermeyi hedefleyen ülkeler arasına katıldığını belirtti.
Türkiye ayrıca 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya’da 77. Uluslararası Uzay Kongresi’ne ev sahipliği yapacak. NASA, çok sayıda Artemis Mutabakatı imzacısının bu etkinlikte bir araya gelmesinin beklendiğini açıkladı.
MUTABAKAT DOĞRUDAN BİR AY GÖREVİ ANLAŞMASI DEĞİL
Burada önemli bir ayrıntı da bulunuyor: Artemis Mutabakatı, ülkelerin NASA’nın Artemis programındaki belirli bir göreve otomatik olarak katılacağı anlamına gelmiyor. NASA’nın yayımladığı çalışma yöntemine göre mutabakat, bağlayıcı olmayan ilkeler, kılavuzlar ve iyi uygulamalar bütünü niteliğinde. Belirli bir Artemis görevine katılım veya NASA ile somut ortak bir uzay faaliyeti için ayrıca anlaşmalar yapılması gerekiyor.
Türkiye’nin imzasıyla birlikte Ankara, uzayın barışçıl ve sürdürülebilir kullanımını savunan uluslararası Artemis topluluğunun 71’inci üyesi oldu