Gıda alerjileri, günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilen sağlık sorunları arasında yer alıyor. Bazı kişilerde yalnızca hafif belirtilere yol açabilen alerjik reaksiyonlar, bazı durumlarda ise dakikalar içinde gelişerek hayati tehlike oluşturabiliyor. Gıda alerjisini gıda hassasiyetinden ayırmak ise doğru tanı ve tedavi açısından büyük önem taşıyor.
GIDA ALERJİSİ İLE GIDA HASSASİYETİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Gıda hassasiyeti veya intolerans, belirli bir yiyeceğin tüketilmesinin ardından vücudun olumsuz tepki vermesi anlamına geliyor. Ancak gıda alerjisinden farklı olarak bağışıklık sistemi bu süreçte devreye girmiyor.
Laktoz intoleransı ve çölyak hastalığıyla karıştırılmaması gereken gluten hassasiyeti, gıda intoleransına örnek olarak gösteriliyor.
Gıda hassasiyeti;
Şişkinlik,
Mide rahatsızlığı,
Döküntü,
Kaşıntı gibi belirtilere yol açabiliyor.
Manchester Üniversitesi'nden moleküler alerji profesörü Clare Mills, gıda hassasiyetlerinin genellikle hayati tehlike oluşturmadığını ancak günlük yaşamda çeşitli zorluklara neden olabileceğini belirtiyor.
GIDA ALERJİSİ NASIL ORTAYA ÇIKIYOR?
En yaygın gıda alerjisi türlerinden biri IgE aracılı alerji olarak biliniyor. Bu durumda bağışıklık sistemi, yiyeceklerde bulunan ve normalde zararsız olan proteinleri tehdit olarak algılıyor.
Alerjenle karşılaşılması üzerine bağışıklık sistemi İmmünoglobulin E (IgE) adı verilen antikorları üretiyor. Bu mekanizma, dakikalar içerisinde gelişebilen Tip I aşırı duyarlılık reaksiyonuna yol açabiliyor.
IgE antikorları normal koşullarda parazitler gibi tehditlere karşı bağışıklık sisteminin savunmasında rol oynuyor. Ancak bazı kişilerde polen veya belirli gıdalara karşı da bu antikorlar oluşabiliyor.
Bazı kişilerde çok küçük miktarda alerjen bile ciddi reaksiyonu tetikleyebildiği için gıda alerjileri dikkat edilmesi gereken sağlık sorunları arasında yer alıyor. Gıda ambalajlarında bulunan “eser miktarda fıstık içerebilir” gibi uyarılar da bu risk nedeniyle kullanılıyor.
GIDA ALERJİSİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Gıda alerjisinin belirtileri alerjenle karşılaşmanın ardından kısa sürede ortaya çıkabileceği gibi bazı durumlarda daha geç de görülebiliyor.
Başlıca belirtiler arasında şunlar bulunuyor:
Hırıltılı solunum,
Öksürük,
Nefes darlığı,
Yüz, ağız veya boğazda şişme,
Yutma güçlüğü,
Ağızda karıncalanma,
Döküntü,
Kaşıntı,
İshal,
Kusma.
Bu belirtilerin bir bölümü gıda hassasiyetlerinde de görülebildiği için yalnızca belirtilere bakarak alerji veya intolerans ayrımı yapmak mümkün olmayabiliyor.
King's College London'dan çocuk alerjisi profesörü Alexandra Santos, kişilerin kendilerinde gıda alerjisi olduğunu düşünmesinin, tıbbi değerlendirme sonucunda gerçekten alerji tanısı konulmasından daha yaygın olduğunu belirtiyor.
NEFES DARLIĞI VE BOĞAZ ŞİŞMESİNE DİKKAT
Nefes darlığı, boğazda şişme veya ciddi alerjik reaksiyon belirtileri yaşayan kişilerin acil tıbbi yardım alması gerekiyor.
Anafilaksi, bir alerjene maruz kalmanın ardından dakikalar içerisinde gelişebilen, vücudun tamamını etkileyebilen ve yaşamı tehdit edebilen en ciddi alerjik reaksiyon türü olarak biliniyor.
ÇOCUKLARDA EN SIK GÖRÜLEN GIDA ALERJİLERİ HANGİLERİ?
Uzmanlara göre çocukluk döneminde bazı gıdalara karşı alerji daha sık görülüyor.
Bunların başında:
İnek sütü,
Yumurta,
Yer fıstığı,
Ağaç yemişleri,
Susam geliyor.
HANGİ ÇOCUKLARDA GIDA ALERJİSİ RİSKİ DAHA YÜKSEK?
Özellikle şiddetli egzaması bulunan küçük çocuklarda gıda alerjisi gelişme riskinin daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Birleşik Krallık Alerji Vakfı Klinik Hizmetler Başkanı Amena Warner, cilt bariyerinin bozulması durumunda alerjenlerin cilt yoluyla vücuda girebileceğini ve bağışıklık sisteminin tolerans geliştirmeden önce bu maddelere karşı hassaslaşabileceğini belirtiyor.
Uzmanlar, çocuklarda egzamanın kontrol altında tutulmasının önemine dikkat çekiyor. Egzaması bulunan çocuklarda ve yumurta alerjisi olanlarda yer fıstığı alerjisi gelişme riskinin de daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Ailede alerji öyküsü bulunması da risk faktörleri arasında değerlendiriliyor.
GIDA ALERJİSİ ÖNLENEBİLİR Mİ?
Son yıllarda yapılan araştırmalar, bazı yaygın alerjenlerin uygun zamanda bebeklerin beslenmesine dahil edilmesinin ilerleyen dönemde alerji gelişme riskini azaltabileceğine işaret ediyor.
Fıstık ve yumurta gibi yaygın alerjenlerin yaklaşık 6 aylık dönemden itibaren, uygun koşullarda beslenmeye dahil edilmesinin alerji riskini azaltmaya yardımcı olabileceği belirtiliyor.
Ancak ailede gıda alerjisi öyküsü bulunması veya bebeğin alerji açısından riskli olması durumunda beslenme konusunda doktora danışılması gerekiyor.
Uzmanlar, alerjisi bulunmayan kişilerin gebelik döneminde yaygın alerjenlerden kaçınmasının gerekli olmadığını belirtiyor.
ÇOCUKLARDA HANGİ GIDA ALERJİLERİ ZAMANLA GEÇEBİLİR?
Gıda alerjileri özellikle çocukluk döneminde zaman içerisinde değişebiliyor. Bazı çocuklar büyüdükçe daha önce reaksiyon gösterdikleri gıdaları tüketebilir hale gelebiliyor.
Uzmanlara göre çocukluk döneminde zamanla ortadan kalkma ihtimali daha yüksek olan alerjiler arasında:
İnek sütü,
Yumurta,
Buğday,
Soya bulunuyor.
Manchester Üniversitesi'nden Prof. Dr. Clare Mills, inek sütü alerjisinin yetişkinlerde görülebilmesine rağmen bunun nadir olduğunu belirtiyor.
Buna karşılık bazı gıda alerjilerinin uzun süre devam etme veya yaşam boyu sürme ihtimali daha yüksek.
Bunlar arasında:
Yer fıstığı,
Ağaç yemişleri,
Susam,
Balık,
Kabuklu deniz ürünleri yer alıyor.
ALERJİNİN GEÇİP GEÇMEDİĞİ NASIL ANLAŞILIR?
Uzmanlar, kişinin alerjisinin geçtiğini düşünse bile bunu evde kendi kendine test etmemesi gerektiği konusunda uyarıyor.
Bir gıdanın yeniden tüketilmesi ciddi ve hızlı gelişen bir alerjik reaksiyona neden olabileceğinden, alerjinin ortadan kalkıp kalkmadığının uzman gözetiminde değerlendirilmesi gerekiyor.
Bu amaçla kullanılan yöntemlerden biri oral besin yükleme testi. Test sırasında hasta, sağlık profesyonellerinin gözetimi altında şüpheli gıdayı çok küçük miktarlardan başlayarak artan dozlarda tüketiyor.
Uzmanlar, bu tür testlerin mutlaka tıbbi gözetim altında yapılması gerektiğini vurguluyor.
GIDA ALERJİLERİNDE YENİ TEDAVİLER GELİŞTİRİLİYOR
Gıda alerjilerinin tedavisi konusunda da yeni çalışmalar yürütülüyor. Fıstık alerjisinde kullanılan Palforzia, alerjiyi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi olmamakla birlikte duyarlılığı azaltmaya yönelik seçeneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Süt, yumurta ve ağaç yemişleri gibi diğer yaygın alerjenlere yönelik tedavi yöntemleri üzerinde de çalışmalar sürüyor.
GIDA ALERJİSİNDE DOĞRU TANI ÖNEMLİ
Gıda alerjileri çocukluk döneminden yetişkinliğe kadar yaşamın farklı dönemlerinde ortaya çıkabiliyor. Bazı alerjiler zamanla ortadan kalkabilirken bazıları uzun yıllar devam edebiliyor.
Bu nedenle bir gıdanın alerjiye neden olduğundan şüphelenildiğinde kişinin kendi kendine besinleri tamamen hayatından çıkarması veya daha önce reaksiyon gösterdiği gıdayı evde yeniden denemesi yerine alerji uzmanına başvurması önem taşıyor.
Özellikle nefes darlığı, boğazda şişme ve anafilaksi belirtileri gibi ciddi reaksiyonlarda ise vakit kaybetmeden acil tıbbi yardım alınması gerekiyor.
