Kalp ve damar sağlığını etkileyen bazı risk faktörleri yalnızca kalbi değil, beyne kan taşıyan damarları da tehdit edebiliyor. Özellikle şah damarlarında meydana gelen daralmalar uzun süre herhangi bir belirti vermeden ilerleyebiliyor. Amerikan Kalp Derneği de karotis arter hastalığının çoğu kişide başlangıçta belirti vermeyebileceğini ve darlığın ilerlemesiyle inme riskinin artabileceğini belirtiyor.
Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Bilal Boztosun, şah damarlarında meydana gelen daralmaların çoğu zaman sessiz ilerleyebildiğini belirterek, erken değerlendirme ve risk faktörlerinin kontrol altında tutulmasının önemine dikkat çekti.
BEYNİ BESLEYEN DÖRT ANA DAMAR BULUNUYOR
Beynin sağlıklı şekilde çalışabilmesi için kan akımının kesintisiz olması gerekiyor. Prof. Dr. Boztosun, beyne kan taşıyan dört ana damarın bulunduğunu belirterek bunların ikisinin boynun ön bölümünde yer alan karotis yani şah damarları, diğer ikisinin ise boynun arka bölümündeki vertebral damarlar olduğunu ifade etti.
Damar sertliği ve daralmaya yol açan birçok faktörün şah damarlarında da benzer sorunlara neden olabileceğini belirten Boztosun, “Şeker, tansiyon, yüksek kolesterol, sigara ve stres gibi faktörler şah damarlarında da damar yapısını bozabilir” dedi.
Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara, hareketsizlik ve ailede kalp-damar hastalığı öyküsü karotis damar hastalığı açısından bilinen risk faktörleri arasında yer alıyor.
ŞAH DAMARI DARLIĞI UZUN SÜRE BELİRTİ VERMEYEBİLİR
Şah damarlarındaki darlığın başlangıç aşamasında herhangi bir belirti göstermeyebileceğine dikkat çekiliyor. Mayo Clinic'e göre karotis arter hastalığında ilk belirti bazen geçici iskemik atak (TIA) veya inme olabiliyor.
Damardaki plakların damarı daraltması kan akımını azaltabilir. Bunun yanı sıra damardaki plaklardan kopan parçaların veya oluşan pıhtıların beyne giden daha küçük damarları tıkaması da inme gelişmesine yol açabilir.
BU BELİRTİLER ORTAYA ÇIKARSA BEKLEMEYİN
Ani gelişen; Konuşma bozukluğu, konuşulanları anlamada güçlük, yüzde, kolda veya bacakta özellikle tek taraflı uyuşma, tek taraflı güç kaybı, ani görme problemi, baş dönmesi veya denge kaybı inme ya da geçici iskemik atak belirtisi olabilir.
Belirtilerin kısa süre içerisinde tamamen geçmesi de tehlikenin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Geçici iskemik atak, ilerleyen dönemde inme açısından önemli bir uyarı işareti olabilir. Bu nedenle bu tür belirtiler ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme gerekiyor.
ŞAH DAMARLARI NASIL KONTROL EDİLİYOR?
Şah damarlarındaki darlıkların değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerden biri Doppler ultrason. Bu yöntem, damarlardaki kan akımının değerlendirilmesine ve damar içerisinde daralma veya tıkanıklık olup olmadığının incelenmesine yardımcı oluyor.
Ancak tedavi kararı yalnızca damar darlığının yüzdesine göre verilmiyor. Hastanın şikayetleri, daha önce geçirdiği inme veya TIA olup olmadığı, genel sağlık durumu ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendiriliyor. Amerikan Kalp Derneği de karotis hastalığında tedavi yaklaşımının darlığın derecesinin yanı sıra belirtiler ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.
KİMLER DAHA DİKKATLİ OLMALI?
Ailesinde kalp ve damar hastalığı bulunan, sigara kullanan, yüksek tansiyon, diyabet veya yüksek kolesterol sorunu yaşayan kişilerin damar sağlığı konusunda daha dikkatli olması gerekiyor.
Risk faktörlerinin kontrol altında tutulması, sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sigaradan uzak durulması damar sağlığının korunmasına katkı sağlayabiliyor. Amerikan Kalp Derneği de tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün kontrolünün yanı sıra fiziksel aktivite ve kalp-dostu beslenmenin damar ve beyin sağlığı açısından önemine dikkat çekiyor.
Uzmanlar, risk faktörü bulunan kişilerin kendi durumlarına uygun kontroller konusunda doktorlarıyla görüşmelerini ve ani gelişen inme belirtilerinde belirtiler geçse dahi acil sağlık hizmetine başvurmalarını öneriyor.
