Avrupa Birliği (AB) ile Kanada, ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde değişen küresel dengeler karşısında ilişkilerini daha ileri bir seviyeye taşımayı hedefliyor.
Uzun yıllardır yakın ilişkiler sürdüren iki taraf, Trump’ın politikalarının ardından birbirlerine duydukları ihtiyacı daha güçlü biçimde hissetmeye başladı. Bu kapsamda Quebec eyaletinin Montreal kentinde gerçekleştirilen AB-Kanada Zirvesi’nde ortaklığın kapsamlı biçimde genişletilmesi gündeme geldi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, C.D. Howe Enstitüsü’nde yaptığı konuşmada Kanada ile Avrupa Birliği’nin birbirini tamamlayan iki sistem olduğunu belirterek, “Birlikte yapabileceğimiz çok daha fazla şey olduğu açıkça görüldü” dedi.
TRUMP’IN POLİTİKALARI AVRUPA VE KANADA’YI YAKINLAŞTIRDI
Montreal’de düzenlenen zirvenin, AB’nin Kanada’yı Avrupa dışındaki en yakın müttefiklerinden biri haline getirme hedefini yansıttığı değerlendiriliyor.
Geleneksel olarak Avrupa’nın en yakın müttefiki konumunda bulunan ABD ile ilişkiler, Donald Trump’ın yeniden başkan seçilmesinin ardından yeni bir döneme girdi.
Trump yönetiminin uyguladığı ağır gümrük vergileri, Kanada’yı ABD’nin 51’inci eyaleti haline getirmeye yönelik açıklamaları, Rusya'ya yaklaşımı ve çok taraflı uluslararası düzene yönelik tutumu, Avrupa’nın Washington’a duyduğu güveni sarstı.
ABD ekonomisine güçlü biçimde bağımlı olan Kanada da bu gelişmelerden doğrudan etkilendi. Alternatif ticaret ve güvenlik ortakları bulmak, ülke açısından stratejik bir gereklilik haline geldi.
Trump’ın Kanada’yı “51’inci eyalet” yapma söylemi, iki ülke arasında uzun yıllardır devam eden komşuluk ilişkilerini de gerdi.
VON DER LEYEN’DEN KANADA’YA “ORTAK ÜYELİK” TEKLİFİ
AB ile Kanada arasındaki yakınlaşmanın en dikkat çekici adımlarından biri, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Kanada’ya yönelik “ortak üyelik” önerisi oldu.
Von der Leyen, Kanada Başbakanı Mark Carney’yi eylül ayında düzenlenen Birliğin Durumu konuşmasına davet etmiş, Kanada’nın Avrupa Birliği’nin ilk “ortak üyesi” olmasını önermişti.
Kanada Başbakanı Carney de Strasbourg’da yaptığı konuşmada ortak refah ve güvenliğe dayalı bir “gelecek ittifakı” kurulması çağrısında bulundu.
Carney, bu ittifakın “kimsenin seçimlerimizi bize dayatamayacağı kadar güçlü” ve “başkalarının da katılabileceği kadar açık” olması gerektiğini söyledi. Bu açıklama, Trump’ın “Önce Amerika” politikasına karşı bir mesaj olarak değerlendirildi.
AB-KANADA ZİRVESİNDE HANGİ KONULAR GÖRÜŞÜLÜYOR?
Montreal’deki zirvede ticaret, yatırım, tedarik zincirleri, yapay zekâ, iklim, güvenlik ve Arktik bölgesindeki işbirliğinin genişletilmesi hedefleniyor.
Kanada’nın Horizon ve Erasmus gibi Avrupa Birliği programlarına katılımının ilerletilmesi de gündemdeki konular arasında bulunuyor.
Kritik ham maddeler ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), görüşmelerin öncelikli başlıkları arasında yer alıyor. Kanada, bu iki stratejik ürünün ihracatını artırmaya hazır olduğunu belirtiyor.
Avrupa Birliği ise Çin'e olan kritik maden bağımlılığını azaltmak ve enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla yeni tedarikçiler arıyor. Pekin'in kritik maden alanındaki güçlü konumunu ekonomik ve siyasi baskı aracı olarak kullanabileceğine ilişkin endişeler, alternatif kaynak arayışını hızlandırıyor.
UKRAYNA İÇİN 70 MİLYAR EUROLUK AÇIK GÜNDEMDE
Zirvenin önemli başlıklarından biri de Ukrayna’ya sağlanacak ekonomik destek olacak.
Rusya’nın saldırılarını yoğunlaştırması ve Ukrayna ekonomisinin ağır zarar görmesi nedeniyle ülkenin 2027 bütçesinde 70 milyar euroluk açık bulunduğu belirtiliyor.
Avrupa Birliği, bu açığın yaklaşık üçte ikisine karşılık gelen 46 milyar euroluk bölümünü karşılamaya hazır. Geriye kalan 24 milyar euroluk kısmın ise Kanada gibi diğer müttefikler tarafından üstlenilmesi isteniyor.
Bu katkının daha önce verilen taahhütlere ek olması gerektiği vurgulanıyor. Bu nedenle Kanada’nın AB’nin 90 milyar euroluk Ukrayna destek kredisine katılması, yeni bir katkı olarak değerlendirilmeyecek.
AB HEYETİ MONTREAL’E GENİŞ KATILIMLA GİTTİ
Zirveye verilen önem, Avrupa Birliği heyetinin geniş katılımıyla da ortaya çıktı.
Ursula von der Leyen’e Montreal’de Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve dokuz Avrupa Komisyonu üyesi eşlik etti.
Yeni ortaklık planı yalnızca hükümetler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini değil, iki tarafın parlamentoları ve mahkemeleri arasında da daha yakın bağlar kurulmasını öngörüyor.
Brüksel’in gelecek yıl Avrupa Komisyonu üyelerinin tamamı ile Kanada Bakanlar Kurulu arasında bir toplantı düzenlemeyi değerlendirdiği belirtiliyor. Bu formatın daha önce Trump’ın politikaları nedeniyle Avrupa’ya yakınlaşan bir diğer ticaret ortağı Hindistan ile kullanıldığı hatırlatılıyor.
Üst düzey bir AB yetkilisi, yeni işbirliği sürecini “Bir yolculuğun başlangıcındayız. Dürüst olmak gerekirse, biraz bilinmeyen bir alana giriyoruz” sözleriyle değerlendirdi.
ALMANYA’DAN “ORTAK ÜYELİK” İFADESİNE İTİRAZ
AB ile Kanada arasındaki yeni ortaklık arayışında Almanya’nın itirazı dikkat çekti.
Von der Leyen’in Montreal’e hareket etmesine saatler kala Almanya, nihai ortak bildiriden “ortak üyelik” ifadesinin tamamen çıkarılması için girişimde bulundu.
Bunun üzerine ortak bildiride “ortak üyelik” yerine “giderek daha yakın bir ortaklık” kurma taahhüdüne yer verildi.
Almanya’nın bu yılın başlarında Ukrayna için de “ortak üyelik” fikrini gündeme getirdiği biliniyor. Söz konusu öneri farklı tepkilerle karşılanmış olsa da Berlin’in bu yaklaşımından vazgeçmediği belirtiliyor.
Von der Leyen ise Almanya’nın itirazına rağmen Kanada ile daha kapsamlı bir ortaklık kurma hedefini sürdürdü.
C.D. Howe Enstitüsü’ndeki konuşmasında, “Fikrimiz basit: Üyelik olmadan ortaklık. Ancak üyeliğin yerini ortak bir hedef ve vizyonla doldurabiliriz. Daha önce kurduğumuz bütün ilişkilerden tam üyeliğe daha yakın bir ortaklık inşa edebiliriz” ifadelerini kullandı.
Kanada Başbakanı Mark Carney de von der Leyen’in çağrısına destek vererek, “Kanada'nın ortak üye olarak yer aldığı yeni bir gelecek ittifakı kurma sürecindeyiz” dedi.
