Van’da meslek liselerinde öğrenim gördükleri sırada staj yapan veya çıraklık eğitim merkezleri üzerinden sanayi ve farklı iş kollarında çalışmaya başlayan binlerce kişi, emeklilik hakları konusunda düzenleme bekliyor. Staj ve çıraklık dönemlerinde yapılan sigorta girişlerinin emeklilik başlangıcı sayılmaması, bu kişilerin taleplerini gündeme taşıyor.
Mevcut uygulamada staj ve çıraklık süresince yapılan sigorta işlemleri, genel olarak iş kazası ve meslek hastalığı gibi kısa vadeli sigorta kollarını kapsıyor. Emeklilik için gerekli uzun vadeli sigorta primlerinin bu dönemde yatırılmaması nedeniyle söz konusu süreler, kural olarak emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmiyor.
CEMAL ASLAN’DAN YASAL DÜZENLEME TALEBİ
Vanhaber.tr’den Semih Sarma ve Sinan Işık'ın haberine göre, Van Staj ve Çıraklık Mağdurları Derneği Başkanı Cemal Aslan, stajyer ve çırakların eğitim dönemlerinden itibaren çalışma hayatının içinde yer aldığını ve üretime katkı sunduğunu belirtti. Buna rağmen emeklilik hakları söz konusu olduğunda diğer çalışanlarla aynı koşullarda değerlendirilmediklerini ifade eden Aslan, mağduriyetin giderilmesi için yasal düzenleme yapılmasını istedi.
Çalışma hayatında görev aldıkları dönemde çalışan olarak kabul edilen kişilerin hak talep ettiklerinde stajyer statüsünde değerlendirildiğine dikkat çeken Aslan, Türkiye’de staj ve çıraklık yapanların emeklilik hakkından yararlanamadığını savundu.
“HANS’A EMEKLİLİK VAR, HASAN’A YOK”
Aslan, Türkiye’deki uygulama ile Almanya’daki staj süreçlerini karşılaştırarak aynı kişinin Almanya’da staj yapması durumunda emeklilik hakkı elde edebildiğini, Türkiye’de ise bu hakkın tanınmadığını dile getirdi.
Bu durumu eleştiren Aslan, “Hans’a emeklilik var, Hasan’a yok” sözleriyle staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilik hesabına dahil edilmesi yönündeki taleplerini yineledi.
“1987’DEN BERİ MAĞDURUZ”
Staj ve çıraklık dönemlerinde yapılan sigortanın emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmemesinin yıllardır mağduriyet oluşturduğunu belirten Aslan, çırakların haftanın beş günü sanayide çalışarak üretime katkı sunduğunu ancak bu sürelerin emeklilik hesabına dâhil edilmediğini söyledi.
Çıraklıktan kalfalığa, ustalıktan usta öğreticiliğe uzanan sürecin uzun yıllar aldığını ifade eden Aslan, yaşadıkları sorunu şu sözlerle anlattı:
“Biz endüstri meslek liselerinde ve meslek okullarında okuyan öğrenciler olarak okulumuzun belirli dönemlerinde devletin bizi yönlendirdiği kamu kurumu niteliğindeki iş yerlerinde çalıştık, staj yaptık. Aynı zamanda sanayide çırak olarak çalışan bir kesim var. Bunlar genellikle ilkokuldan itibaren okulu bırakarak çalışmaya başlayan çocuklar. Sonuçta hem stajyerler hem de çıraklar bu sistemin içerisinde yer alıyor. Biliyorsunuz, çıraklık eğitim merkezleri var. Çocuklar buralara kayıt oluyor ve kayıt sırasında sigortaları yapılıyor. Devlet tarafından sigortalanan bu çocukların primleri kısa vadeli sigorta kapsamında yatırılıyor. Kısa vadeli sigorta iş kazası ve sağlıkla ilgili güvenceleri kapsarken uzun vadeli sigorta emekliliğe yönelik primleri ifade ediyor. Ancak bu çocukların sigortaları emekliliğe esas olacak şekilde yatırılmıyor. Bu çocuklar haftanın beş günü sanayide ustaların yanında çalışıyor. Önce çırak oluyor, ardından kalfalık belgesi alıyorlar. Kalfalıktan sonra ustalık, ustalıktan sonra da usta öğreticilik aşamasına geçiyorlar. Bu süreç oldukça uzun zaman alıyor. Bir kişinin usta öğretici olabilmesi için ortalama 25 yaşına kadar eğitim ve çalışma sürecinden geçmesi gerekiyor. Ancak okullarda ve çıraklık eğitim merkezlerinde yapılan bu sigorta, emekliliğimizde başlangıç olarak sayılmıyor. Biz de 1987 yılından bu yana yaklaşık 40 yıllık bir mağduriyet yaşıyoruz.”
EYT DÜZENLEMESİNDE KAPSAM DIŞI BIRAKILDIK”
Turgut Özal döneminde çıkarılan düzenlemeden ve EYT sürecinden söz eden Aslan, staj ve çıraklık yapanların emeklilik hakları bakımından kapsam dışında bırakıldığını ifade etti. Kendi staj döneminden de örnek veren Aslan, 55 yaşında olduğunu ve 7 bin ile 7 bin 600 arasında prim gününe sahip bulunduğunu belirterek şunları söyledi:
“Turgut Özal döneminde bir yasa çıkarıldı. Bu yasayla bir defaya mahsus olmak üzere staj ve çıraklık yapanlar, geriye dönük eksik primlerini yatırarak emekli olabildi. Ancak daha sonra bu uygulama kaldırıldı. Ardından 8 Eylül 1999 tarihi bir milat olarak belirlendi. Devlet, bu tarihten önce sigortalı olanlara yönelik bir düzenleme yaptı. Bir gün dahi sigorta girişi bulunan ve gerekli prim gününü tamamlayan kişiler yaş şartı aranmaksızın emekli olabildi. 5 bin veya 5 binin üzerinde prim gününü tamamlayanlar bu düzenlemeden yararlandı. Aslında biz de bu yasanın içerisinde yer alıyorduk ancak son anda kapsam dışına çıkarıldık.”
“ÜRETİME KATKI SUNDUK, HAKKIMIZI ALAMADIK”
Kendi staj döneminde sigorta sicil numarası aldığını, SSK kartının çıkarıldığını ve maaş bordrosu verildiğini anlatan Aslan, erken emeklilik beklentilerinin daha sonra yapılan yasal değişikliklerle karşılanmadığını söyledi. Çalışma hayatına erken yaşta katıldıklarını belirten Aslan, yaşadıkları mağduriyeti şu sözlerle dile getirdi:
“Kendimden örnek vereyim. 55 yaşındayım ve 7 bin ile 7 bin 600 arasında prim günüm bulunuyor. Ancak iki ayrı sigorta başlangıcım var. Bunlardan biri ilk sigorta girişim, diğeri ise 4A kapsamındaki başlangıcım. Yedi aylık bir staj sürecim oldu. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünde çalıştım ve orada staj yaptım. Sigorta sicil numaramı aldım, SSK kartım çıkarıldı, maaş aldım ve maaş bordrom verildi. Öğretmenlerimiz bize, ‘Gençler, çok şanslısınız. Çok erken yaşta emekli olacaksınız. Çünkü sigorta girişleriniz erken yaşta yapıldı.’ diyorlardı. Biz de bu nedenle çok sevindik. Ancak daha sonra çıkarılan yasalarla emeklilik şartları değişti. Daha önce erkeklerde 5 bin 500, kadınlarda ise 4 bin 500 prim günüyle emeklilik mümkünken 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle 60 yaş sınırı ve belirli prim günleri şartı getirildi. Bu değişiklikten en çok etkilenen kesimlerden biri de biz olduk. Yaşıtlarımız dışarıda top oynarken, parklarda dolaşırken biz çıraklar ve stajyerler sanayide çalışarak devletin ekonomisine ve üretime katkıda bulunduk. Bu ülkeye ve devlete maddi anlamda katkılarımız oldu.” “MESEM’de haklar güvence altına alınmalı”
Staj ve çıraklık sürelerinin emeklilik hesabına dâhil edilmemesinin mesleki eğitimi de etkilediğini belirten Aslan, sanayide ara eleman bulma konusunda ciddi sıkıntılar yaşandığını söyledi. Gençlerin çalışma hayatında haklarının güvence altına alınması gerektiğini vurgulayan Aslan, MESEM kapsamında çalışan öğrencilerin yaşadığı sorunlara da değinerek konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Bugün ara eleman bulmakta ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Sanayilere gidin, çırak bulamazsınız. Kalfa ve usta da yetişmiyor. Çünkü insanların bu sistemden beklentileri kalmadı. Son zamanlarda MESEM adı verilen bir sistem de gündemde. Öğrencilerimizin birçoğu MESEM kapsamında sanayilerde, servislerde, berberlerde ve farklı iş yerlerinde çalışıyor. Geçen yıl MESEM kapsamında çalışan 17 öğrenci iş yerlerinde hayatını kaybetti. Biz de hükümetimize, staj ve çıraklık yapan arkadaşlarımızın güvenlik önlemlerinin alınması, sigorta ve özlük haklarının güvence altına alınması ve gerekli yasal düzenlemelerin hazırlanması gerektiğini ifade ediyoruz.” “Van’da mağdur sayısı 20 bini aşıyor”
Van’da endüstri, ticaret ve sağlık meslek liseleri başta olmak üzere farklı eğitim kurumlarında staj ve çıraklık yapan çok sayıda kişinin bu sorundan etkilendiğini belirten Aslan, kayıt dışı çalıştırılan öğrencilerin de hesaba katılması gerektiğini söyledi. Kentte mağduriyet yaşayanların sayısının 20 binin üzerinde olduğunu tahmin ettiğini kaydeden Aslan, stajyer ve çırakların istatistiklerde çalışan olarak değerlendirilirken haklarını talep ettiklerinde öğrenci olarak tanımlandıklarını dile getirdi.
“HANS’A EMEKLİLİK VAR, HASAN’A YOK”
Almanya’da staj ve çıraklık dönemlerinde yapılan sigortaların emeklilik hesabına dâhil edildiğini belirten Aslan, Türkiye’de ise bu sürelerin emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmediğini vurgulayarak iki ülke arasındaki uygulama farklılığının stajyer ve çırakların yaşadığı mağduriyete nasıl yansıdığını şu sözlerle anlattı:
“İşin ilginç tarafı şu: Biz TÜİK'e göre çalışan sayılıyoruz. Ancak bugün Meclise gittiğimizde, herhangi bir bakan veya milletvekiliyle görüştüğümüzde bize, ‘Hayır, siz stajyerdiniz, öğrenciydiniz.’ deniliyor. TÜİK'e göre işsizliği düşürmek için çalışan sayılıyoruz ancak haklarımızı ve özlük haklarımızı istediğimizde öğrenci, stajyer veya çırak olduğumuz söyleniyor. Bu büyük bir çelişki. Ülkemizdeki bu çelişkiyi Almanya örneğiyle açıklamak istiyorum. Ailem Almanya'da yaşıyor. Almanya'da bir öğrenci, okuluna dilekçe vererek stajını ailesinin yaşadığı ülkede yapmak istediğini belirtebiliyor. Okul kabul ettiğinde öğrenci Almanya'ya giderek herhangi bir fabrikada staj yapabiliyor. Aradan yıllar geçtikten sonra sosyal güvenlik kurumuna başvurduğunda, Almanya'da yaptığı stajı belgelediği takdirde bu süre emeklilik hesabında değerlendirilebiliyor. Almanya'da staj ve çıraklık dönemleri emeklilikte dikkate alınırken Türkiye'de kendi yurttaşlarımızın staj ve çıraklık süreleri emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmiyor. Kısacası, ‘Hans'a emeklilik var, Hasan'a yok’ diyoruz. Bu büyük bir adaletsizlik. Bunun yanında avukatlar, doktorlar ve askerler de meslekleri gereği belirli sürelerde staj yapıyor. Bu meslek gruplarındaki kişilerin ilerleyen yıllarda emeklilik başvurusu yaptıklarında staj dönemlerindeki sigorta başlangıçları dikkate alınabiliyor. Ben de buradan soruyorum: Bu adalet mi?”
“STAJ SİGORTASINDA EŞİTSİZLİK VAR”
Doktor, avukat ve askerlerin staj dönemlerindeki sigorta başlangıçlarının emeklilik başvurularında dikkate alınabildiğini belirten Aslan, kendi staj ve çıraklık sürelerinin emekliliğe sayılmamasının eşitsizlik oluşturduğunu söyledi. Stajyer ve çırakların sosyal güvenlik haklarının güvence altına alınmasını isteyen Aslan, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
“Bunun yanında avukatlar, doktorlar ve askerler de meslekleri gereği belirli sürelerde staj yapıyor. Bu meslek gruplarındaki kişilerin ilerleyen yıllarda emeklilik başvurusu yaptıklarında staj dönemlerindeki sigorta başlangıçları dikkate alınabiliyor. Ben de buradan soruyorum: Bu adalet mi? Taleplerimiz açık. 1999 öncesi ve sonrası olmak üzere tüm meslek okullarında staj ve çıraklık yapan kardeşlerimizin sigorta girişlerinin emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmesini istiyoruz. Ayrıca çalıştırılan öğrencilerin özlük haklarının güvence altına alınmasını, iş kazası ve ölüm gibi durumlarda haklarının korunmasını talep ediyoruz. Staj ve çıraklık yapanların, meslek liselerinde çalışan öğrencilerin eşit muamele görmesini bekliyoruz. Bütün sıkıntımız ve talebimiz budur.”
