Dar gelirli ailelere yönelik yeni sosyal yardım modeli Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlanan taslağın ayrıntıları gündeme geldi. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen sistemle, belirlenen gelir eşiğinin altında kalan hanelerin ekonomik açıdan desteklenmesi amaçlanıyor.
Sabah gazetesinin haberine göre, taslak çalışmada hane gelirinin 23 bin 552 TL'nin altında olması temel kriter olarak değerlendiriliyor. İlk etki analizinde yaklaşık 2,5 milyon hanenin destek kapsamına alınması ve toplam destek tutarının 1,5 trilyon TL'ye ulaşması öngörülüyor.
Model kapsamında ihtiyaç sahibi ailelere kira, elektrik, doğal gaz, gıda, barınma ve çocuk yardımı gibi farklı kalemlerde destek verilmesi planlanıyor. Yardım tutarlarının ise hanelerin gelir düzeyi ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi hedefleniyor.
Ancak GETAD henüz yürürlüğe girmiş bir uygulama değil. Gelir sınırı, başvuru koşulları ve ödeme tutarlarına ilişkin ayrıntıların kesinleşmesi için hazırlıkların tamamlanması gerekiyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI NEDİR, KİMLERE VERİLECEK?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, geliri belirli bir seviyenin altında kalan hanelerin ekonomik durumunu iyileştirmeyi amaçlayan bir sosyal yardım modeli olarak hazırlanıyor.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, daha önce yaptığı açıklamada sistemin belirli bir gelir eşiğinin altında kalan aileleri destekleyeceğini, bölgesel ihtiyaçların dikkate alınacağını ve uygulamanın istihdama katılımı engellemeyecek şekilde tasarlanacağını belirtmişti. Sistemin pilot uygulamayla başlatılması, ardından ülke genelinde yaygınlaştırılması planlanıyor.
Taslakta öne çıkan gruplar arasında düşük gelirli aileler ve emekliler de bulunuyor. Bununla birlikte, yalnızca emekli olmak veya düşük gelir elde etmek tek başına destek hakkı sağlayacak mı sorusunun yanıtı, kesin başvuru koşulları açıklandığında netleşecek.
VATANDAŞLIK MAAŞI ŞARTLARI NELER? 23 BİN 552 TL KRİTERİ
Taslak çalışmada öne çıkan gelir kriteri, haneye giren toplam gelirin 23 bin 552 TL'nin altında olması.
Bu tutarın, en düşük emekli aylığı esas alınarak belirlendiği aktarılıyor. Buna göre aynı hanede yaşayan kişilerin toplam gelirinin belirlenen sınırın altında kalması, destek değerlendirmesinde temel ölçütlerden biri olacak.
Ancak hanenin gelirinin bu tutarın altında olması, otomatik olarak yardım alacağı anlamına gelmiyor. Nihai değerlendirmede hanenin ekonomik ve sosyal koşullarının da dikkate alınması bekleniyor.
Yardım tutarlarının her aile için aynı olması yerine, gelir düzeyi ve ihtiyaçlara göre kademeli olarak belirlenmesi üzerinde duruluyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE KADAR OLACAK?
Vatandaşlık maaşının aylık ödeme tutarı henüz açıklanmadı.
Taslakta herkese aynı miktarda ödeme yapılması yerine, hanelerin gelir ve ihtiyaç durumuna göre farklı desteklerden yararlanması öngörülüyor.
İlk etki analizinde yaklaşık 2,5 milyon hanenin destek kapsamına alınabileceği ve toplam destek tutarının 1,5 trilyon TL'ye ulaşabileceği değerlendiriliyor. Ancak bu rakamlar taslak çalışmaya ilişkin tahminler; kesinleşmiş bütçe veya ödeme miktarları olarak değerlendirilmemeli.
Bir haneye ne kadar destek verileceği, hangi yardım kalemlerinden yararlanacağı ve ödemelerin nasıl hesaplanacağına ilişkin ayrıntıların ilerleyen aşamalarda netleşmesi bekleniyor.
KİRA, ELEKTRİK, DOĞAL GAZ VE GIDA DESTEĞİ VERİLECEK
GETAD kapsamında yalnızca doğrudan nakit desteği değil, temel ihtiyaçlara yönelik farklı yardım kalemleri de planlanıyor.
Taslakta öne çıkan destek başlıkları şöyle:
Kira ve barınma desteği
Elektrik ve doğal gaz faturalarına yönelik enerji yardımı
Gıda desteği
Çocuk yardımı
Yakacak ve temel ihtiyaç desteği
Yardımların bölgesel koşullara göre farklılaştırılması hedefleniyor. Büyükşehirlerde kira giderlerinin, soğuk iklime sahip illerde ise ısınma ve enerji harcamalarının öncelikli destek alanları arasında yer alması üzerinde duruluyor.
Bu kapsamda Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi kış koşullarının ağır geçtiği illerde enerji desteğinin öne çıkabileceği belirtiliyor. Büyükşehirlerde ise kira yardımı daha fazla önem kazanabilecek.
Bununla birlikte, hangi ilde hangi desteğin uygulanacağı ve bir hanenin birden fazla yardım kaleminden yararlanıp yararlanamayacağı henüz kesinleşmiş değil.
EMEKLİLER VATANDAŞLIK MAAŞI ALABİLECEK Mİ?
Taslak çalışmada emeklilerin de GETAD kapsamında değerlendirilmesi öngörülüyor. Ancak emekli olmak, tek başına vatandaşlık maaşı almaya hak kazanmak için yeterli olmayacak.
Değerlendirmede hanenin toplam geliri, barınma koşulları ve temel ihtiyaçları gibi kriterlerin dikkate alınması bekleniyor.
Örneğin, emekli aylığı dışında geliri bulunmayan ve kirada yaşayan bir hanenin destek ihtiyacı değerlendirilirken kira giderlerinin de hesaba katılması gündeme gelebilecek. Ancak bu tür örnekler, kesinleşmiş başvuru kuralları veya garanti edilmiş yardım hakkı anlamına gelmiyor.
Emeklilerin hangi koşullarda destek alabileceği, nihai düzenlemeyle açıklığa kavuşacak.
GELİR TESPİTİ NASIL YAPILACAK?
Taslakta, destekten yararlanacak hanelerin belirlenmesi için kamu kurumlarının mevcut verilerinden yararlanılması üzerinde duruluyor.
Bu kapsamda sosyal yardım kayıtları ve gelir bilgileri gibi verilerin değerlendirilmesi planlanıyor. Hanenin toplam geliri, kira giderleri, çocuk sayısı ve diğer ihtiyaçlarının destek kararında etkili olması bekleniyor.
SGK kayıtları, gelir idaresi verileri ve tapu bilgileri gibi kaynakların kullanılması da gündemde. Ancak banka hesap hareketleri dâhil hangi verilerin hangi koşullarda inceleneceği ve değerlendirme yönteminin nasıl işleyeceği konusunda kesin uygulama esasları henüz açıklanmış değil.
Sistemin temel hedeflerinden biri, desteğin ekonomik yardıma ihtiyaç duyan hanelere yönlendirilmesi.
YAŞLILAR VE BAKIMA MUHTAÇ KİŞİLER DE DEĞERLENDİRİLECEK
Taslakta yaşlılar ile sürekli bakıma ihtiyaç duyan kişilerin ekonomik ve sosyal koşullarının dikkate alınması planlanıyor.
Gelir düzeyinin yanı sıra hanede yaşayan kişilerin ihtiyaçlarının da değerlendirilmesi, destek modelinin temel unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Ancak yaşlılar, kronik hastalığı bulunanlar veya bakıma muhtaç kişiler için ayrı bir öncelik uygulamasının nasıl yürütüleceği, nihai düzenlemeyle netleşecek.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE ZAMAN BAŞLAYACAK?
Taslak çalışmaya göre pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi, ilk ödemelerin ise 2027'nin ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor.
Uygulamanın önce belirli illerde veya bölgelerde denenmesi, elde edilen sonuçların ardından ülke genelinde yaygınlaştırılması planlanıyor. Daha önce yapılan açıklamalarda da GETAD'ın pilot uygulamayla başlatılması ve 2027 yılında ülke çapında yaygınlaştırılması hedefi dile getirilmişti.
Ancak pilot illerin hangileri olacağı ve ilk ödemelerin hangi tarihte yapılacağı henüz resmen açıklanmadı. Belirtilen takvim, taslak çalışmada yer alan hedefleri yansıtıyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI BAŞVURUSU NASIL YAPILACAK?
Taslağa göre başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınması değerlendiriliyor.
Başvuruların hangi tarihte başlayacağı, hangi belgelerin isteneceği ve değerlendirme sürecinin nasıl işleyeceği henüz kesinleşmedi. Şu an için vatandaşlık maaşına yönelik başvuru ekranının açıldığına veya başvuruların başladığına ilişkin kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor.
Başvuru yöntemi ve takvimi, uygulamanın yasal ve idari hazırlıkları tamamlandığında açıklanacak.
GELİRİ ARTANLARIN VATANDAŞLIK MAAŞI KESİLECEK Mİ?
Taslakta, destek alan hanelerin gelir durumunun takip edilmesi ve yardımın ihtiyaç devam ettiği sürece sürdürülmesi üzerinde duruluyor.
Gelirin belirlenen sınırın üzerine çıkması durumunda desteğin azaltılması veya sonlandırılması gündeme gelebilir. Ancak gelir değişikliklerinin hangi sıklıkla kontrol edileceği ve desteğin hangi koşullarda kesileceği henüz kesinleşmiş değil.
Bu konudaki ayrıntıların uygulama esaslarıyla belirlenmesi bekleniyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI KARTI VERİLECEK Mİ?
Taslakta dikkat çeken başlıklardan biri de özel kart uygulaması.
Yardım almaya hak kazanan vatandaşların destek ödemelerinin özel bir kartta toplanması üzerinde duruluyor. Kartın temel ihtiyaç alışverişlerinde kullanılabilmesi ve bazı ürünlerde indirim sağlaması gibi seçenekler gündemde.
Ancak kartın nasıl kullanılacağı, nakit çekme imkânı bulunup bulunmayacağı ve indirim sisteminin kapsamı henüz kesinleşmedi.
GETAD İÇİN YASAL DÜZENLEME BEKLENİYOR
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin hayata geçirilmesi için hazırlıkların tamamlanması ve gerekli yasal düzenlemelerin yapılması gerekiyor.
Taslakta gelir kriterleri, yardım kalemleri, başvuru yöntemi ve ödeme takvimi gibi konular üzerinde duruluyor. Bu ayrıntılar kesinleşmeden vatandaşlık maaşının herkese aynı miktarda ödeneceğini veya belirli bir hanenin kesin olarak destek alacağını söylemek mümkün değil.
GETAD kapsamında 23 bin 552 TL'nin altında hane geliri, 2,5 milyon haneye ulaşma hedefi ve 2027'nin ilk çeyreğinde ödeme planı öne çıkıyor. Ancak başvuru şartları, aylık destek miktarı ve uygulama takvimi henüz kesinleşmiş değil.
