Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, aylar süren çalışmaların ardından hazırladığı ortak raporu kabul etti. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş başkanlığında gerçekleştirilen 21’inci toplantıda oylanan metin, 47 kabul oyu ile komisyondan geçti. TİP ve EMEP ret oyu verirken, CHP’li Türkan Elçi çekimser kaldı. DEM Parti ise rapora şerh koyarak kabul oyu verdi.
Komisyonun çalışmaları 5 Ağustos 2025’te başlamış, bugüne kadar siyasetçiler, akademisyenler, sivil toplum temsilcileri ve farklı toplumsal kesimlerden çok sayıda isim dinlenmişti. Toplam 88 saatlik mesai ve binlerce sayfalık tutanak sonucunda hazırlanan rapor, PKK’nın silah bırakma ve fesih sürecinden demokratikleşme önerilerine kadar geniş bir çerçeve sundu.
KURTULMUŞ: “RAPOR BİR AF DÜZENLEMESİ DEĞİLDİR”
Son toplantıya başkanlık eden TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, raporun 7 ana başlıktan oluştuğunu belirterek komisyonun toplumsal barışı güçlendirme amacı taşıdığını söyledi.
Kurtulmuş, raporun bir af düzenlemesi niteliğinde olmadığını özellikle vurgulayarak şu görüşleri dile getirdi:
“Komisyon çalışmaları, toplumsal barışın, birliğin ve milli dayanışmanın güçlendirilmesine yönelik tarihî sorumluluğun bir yansımasıdır. Bugün terör meselesinde tarihî bir dönemden geçiyoruz. Gazi Meclis’imiz üzerine düşen vazifeyi tereddütsüz üstlenmiştir. Türkiye, küresel güçlerin hilafına, bölgede barışın öncüsü olmaya devam edecektir.”
Kurtulmuş, raporun bir nihayet değil, bundan sonra atılacak adımlar için bir referans metni olduğunu söyledi.
RAPORDA HANGİ BAŞLIKLAR YER ALDI?
60 sayfalık ortak rapor; komisyonun çalışma süreci, temel hedefler, kardeşlik hukuku, mutabakat alanları, PKK’nın feshi ve silah bırakma süreci, yasal düzenleme önerileri ile demokratikleşme başlıklarından oluşuyor.
Raporda öne çıkan bazı başlıklar şöyle:
AYM VE AİHM KARARLARINA UYULMASI GEREKTİĞİ VURGUSU
Silah bırakan PKK mensuplarının topluma kazandırılması için “amaca özgülenmiş, müstakil ve geçici” düzenleme önerisi
İNFAZ SİSTEMİNDE EŞİTLİĞİ GÖZETEN DÜZENLEME ÇAĞRISI
Kayyım uygulamasında belediye meclisinin seçim yapmasına yönelik mevzuat önerisi.
Komisyon raporunda, yasal adımların toplumda af veya cezasızlık algısı oluşturmaması gerektiği de özellikle belirtildi.
YENİ YOL GRUBU: “SADECE SONUÇLAR DEĞİL NEDENLER DE ELE ALINMALI”
Yeni Yol Grup Başkanvekili Bülent Kaya, kalıcı çözüm için yalnızca örgüt meselesine odaklanılmaması gerektiğini belirtti. Kaya, rapordaki önerilerin yasalaşması için siyasi irade gerektiğini söyledi.
MHP: “ÜNİTER DEVLET YAPISI TARTIŞMAYA AÇIK DEĞİLDİR”
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, komisyonun Türkiye’nin üniter devlet yapısını dönüştürme gibi bir yetkisi olmadığını vurguladı. Yıldız, infaz sisteminin “yamali bohçaya döndüğünü” ifade ederek yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyledi. AYM ve AİHM kararlarına hukuk devleti gereği uyulması gerektiğini de dile getirdi.
DEM PARTİ: “DİL KONUSUNDA FARKLI DÜŞÜNÜYORUZ”
DEM Parti adına söz alan milletvekilleri, raporda kullanılan bazı kavramları eleştirerek “terörsüz Türkiye” ifadesi yerine “Barış ve Demokratik Toplum Süreci” tanımını tercih ettiklerini belirtti. Buna rağmen sürece katkı sunmak amacıyla rapora şerhli destek verdiklerini açıkladılar.
CHP: “DİL SORUNLU AMA ÖNERİLER ÖNEMLİ”
CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, raporun ilk bölümlerinde kullanılan dilin belirli bir siyasi bakış açısını yansıttığını söyledi. Ancak yasal düzenleme ve demokratikleşme önerilerinin Meclis için önemli bir sorumluluk yarattığını ifade etti.
ÇEKİMSER OY VE FAİLİ MEÇHULLER TARTIŞMASI
Komisyonda CHP’li Türkan Elçi’nin çekimser oy kullanması dikkat çekti. Elçi’nin, raporda faili meçhul cinayetlere yönelik açık bir vurgu yer almaması nedeniyle çekimser kaldığı öğrenildi.
Bu durum, raporun kabul edilmesine rağmen bazı başlıklarda tam uzlaşı sağlanamadığını da ortaya koydu.
KOMİSYONUN MESAİSİ NASIL GEÇTİ?
TBMM kayıtlarına göre komisyon yaklaşık 6 ay boyunca çalışmalarını sürdürdü. Bu süreçte:
130’dan fazla kişi ve kurum dinlendi
Çok sayıda kapalı ve açık oturum gerçekleştirildi
Siyasi partiler kendi raporlarını komisyona sundu
Komisyonun çalışmaları, Meclis tarihinde farklı siyasi partilerin ortak metin üzerinde uzlaşmaya çalıştığı önemli süreçlerden biri olarak değerlendiriliyor.
BUNDAN SONRA NE OLACAK?
Komisyondan geçen raporun doğrudan yasa niteliği bulunmuyor. Ancak raporda yer alan önerilerin, önümüzdeki dönemde Meclis gündemine taşınacak yeni yasal düzenlemelerin altyapısını oluşturması bekleniyor.
Özellikle infaz sistemi, demokratikleşme adımları, yargı kararlarına uyum ve yerel yönetim düzenlemeleri gibi başlıkların siyasi tartışmaların merkezinde kalacağı değerlendiriliyor.
Raporun kabul edilmesiyle birlikte gözler, Meclis’in bu önerileri nasıl hayata geçireceğine ve partiler arası uzlaşının yasama sürecine nasıl yansıyacağına çevrildi.
